مقاله جامع حریق چیست

حریق، یکی از رایج‌ترین و در عین حال خطرناک‌ترین پدیده‌هایی است که می‌تواند در محیط‌های مختلف رخ دهد. آتش نتیجه واکنش شیمیایی اکسیداسیون است که در آن منبع سوخت با اکسیژن موجود در هوا ترکیب می‌شود و نتیجه آن انتشار دود، گرما، نور و گازهای گوناگون است. حریق می‌تواند منجر به خسارت‌های مالی و جانی شدید، و حتی مرگ شود. در این مقاله، دیجی‌فایر به بررسی مثلث حریق، انواع مختلف حریق، محصولات ناشی از حریق، مراحل و فازهای حریق پرداخته و هر یک از این موارد را به طور دقیق و مفصل توضیح می‌دهیم.

 

فهرست محتوا

خطر آتش‌سوزی و انفجار در تمام محیط‌ها وجود دارد، از محیط‌های صنعتی گرفته تا ساختمان‌های مسکونی و حتی جنگل‌ها و منابع طبیعی! هر حادثه آتش‌سوزی می‌تواند نگرانی عمده‌ای برای انسان‌ها ایجاد کند. جالب است بدانید خسارات ناشی از آتش‌سوزی ممکن است آسیب‌های جدی به چرخه کامل اقتصاد یک کشور وارد آورد.

آتش یا حریق چیست؟

آتش مجموعه‌ای از واکنش‌های شیمیایی و اکسیداسیون سریع مواد قابل اشتعال است که معمولاً به صورت واکنش‌های گرمازا (واکنش‌های اکسوترمیک)، به همراه دود، حرارت، شعله و گاز ظاهر می‌گردد. در شکل زیر مواد تشکیل‌دهنده حریق و سپس در سمت راست خروجی‌های آتش را مشاهده می‌کنید.

مثلث آتش، چهار وجهی حریق و یا مربع آتش چیست؟ خروجی های حریق یا آتش چیست؟
وقوع هر آتش نیاز به زمینه‌های فیزیکی و شیمیایی محل وقوع دارد. اصولاً عوامل مؤثر در ایجاد آتش‌سوزی متعدد است ولی برای ایجاد آتش وجود ۴ عامل زیر که بـه هـرم آتش معروف است ضروری است و در صورت حذف حداقل یکی از آن‌ها ادامه حریق ممکن نیست. این عوامل شامل: اکسیژن، حرارت (گرما)، سوخت (مواد قابل اشتعال) و واکنش‌های زنجیره‌ای است.

 

  • نقش اکسیژن در حریق

اکسیژن یکی از سه جزء اصلی مثلث آتش است که برای رخ دادن حریق لازم است؛ دو جزء دیگر گرما و سوخت هستند. بدون مقدار کافی اکسیژن، واکنش احتراق نمی‌تواند ادامه یابد یا حتی آغاز شود. در هوایی که ما تنفس می‌کنیم، تقریباً ۲۱ درصد از آن را اکسیژن تشکیل می‌دهد، که بیش از مقدار لازم برای اغلب آتش‌سوزی‌ها است.

حریق می‌تواند در محیط‌هایی با حداقل ۱۶٪ اکسیژن به وقوع پیوندد. این بدان معنی است که حتی اگر سطح اکسیژن در هوا کمی از حالت معمول کمتر باشد، باز هم احتمال روشن شدن آتش وجود دارد. اگرچه، شدت و سرعت احتراق ممکن است در این شرایط کاهش یابد، زیرا میزان اکسیژن کمتر، محدود کننده فرآیند احتراق است.

علاوه بر این، برخی مواد شیمیایی مانند پراکسیدها (R-O-O-R)، نیترات‌ها (HNO3) و برخی اکسیدهای آلی، حاوی اکسیژن "داخلی" هستند که می‌تواند در فرآیند احتراق مورد استفاده قرار گیرد. این مواد به طور مستقل از اکسیژن محیطی که در آن قرار دارند، می‌توانند به حریق کمک کنند و در برخی موارد، احتراق آن‌ها می‌تواند بسیار سریع و شدید باشد.

واکنش های زنجیزه‌ای حریق دیجی فایر

بنابراین، کنترل آتش‌سوزی‌های ناشی از این نوع مواد به اقدامات خاصی نیاز دارد، زیرا روش‌های معمولی ممکن است کارایی لازم را نداشته باشند. اطفاء حریق ناشی از مواد دارای اکسیژن داخلی معمولاً نیاز به مواد خاموش‌کننده‌ای دارد که بتوانند واکنش احتراق را متوقف کنند، نه فقط با کاهش دما یا جدا کردن اکسیژن محیطی.

این پیچیدگی‌ها سبب می‌شوند که مهندسان ایمنی و آتش‌نشان‌ها باید آموزش‌های ویژه‌ای داشته باشند و تجهیزات خاصی را برای مقابله با این نوع حریق‌ها به کار ببرند. همچنین در رشته مهندسی حریق به طور کامل درباره آتش در قالب درس‌های شبیه‌سازی حریق توضیح داده می‌شود.

  • نقش مواد سوختنی در حریق

مواد سوختنی، که می‌توانند جامد، مایع، یا گاز باشند، اساساً موادی هستند که قابلیت تجزیه شیمیایی در حضور اکسیژن (اکسیداسیون) را دارند و این فرآیند با آزادسازی گرما همراه است. برخی از این مواد می‌توانند به طور طبیعی موجود باشند مانند چوب یا زغال، در حالی که برخی دیگر به صورت مصنوعی تولید می‌شوند، مانند بنزین یا مواد پلاستیکی.

سرعتی که در آن یک ماده می‌سوزد و شعله پخش می‌شود، بستگی به خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آن ماده دارد. به عنوان مثال، کاغذ سریع‌تر از چوب می‌سوزد. برخی مواد ممکن است در شرایط خاصی قابلیت احتراق داشته باشند اما در شرایط معمولی به عنوان ماده سوختنی شناخته نشوند، زیرا ممکن است نیاز به شرایط خاصی مانند حرارت بالا، فشار، یا محیطی خاص برای شروع احتراق داشته باشند.

مواد سوختنی همچنین می‌توانند به دو دسته اصلی تقسیم شوند: سوختنی‌های معمولی مانند چوب و کاغذ، و سوختنی‌های خطرناک مانند بنزین، الکل، و گازهای اشتعال‌پذیر. مواد سوختنی خطرناک معمولاً به عنوان ریسک آتش‌سوزی شناخته می‌شوند زیرا می‌توانند به سرعت شعله‌ور شوند و حریق گسترده‌ای ایجاد کنند.

کنترل و مدیریت مواد سوختنی بخش مهمی از پیشگیری از حریق است. شناسایی و ایمن‌سازی این مواد، کاهش خطرات ناشی از آن‌ها، و تدابیر لازم برای مواجهه با حوادث احتمالی، از اقدامات اساسی در ایمنی حریق به شمار می‌روند.

مثلث آتش یا مثلث حریق

  • نقش حرارت در حریق

برای شروع هر آتش‌سوزی لزوماً نیاز به درجه حرارت کافی است، حتی در مواقعی که حریق شروع شده باشد، اگر حرارت کاهش یابد دامنه حریق محدود و بالاخره خاموش می‌گردد. حرارت لازم در مطالعه آتش‌گیری مواد با سه اصطلاح تعریف می‌گردد:
۱- نقطه شعله‌زنی Flash point
۲- نقطه آتش‌گیری Fire Point
۳- درجه اشتعال Ignition Temperature (خود به خود سوزی اتفاق می‌افتد.) 

مربع حریق یا چهار وجهی آتش

  • نقش واکنش‌های زنجیره‌ای

واکنش‌های زنجیره‌ای در فرآیند احتراق و حریق نقش کلیدی دارند. در این فرآیندها، مولکول‌ها یا اتم‌های موجود در ماده سوختنی به طور مداوم با اکسیژن واکنش نشان می‌دهند، که این واکنش‌ها منجر به تولید رادیکال‌های آزاد و دیگر محصولات واکنش می‌شوند.

این رادیکال‌های آزاد خود به سرعت با مولکول‌های دیگر واکنش داده و رادیکال‌های آزاد جدیدی تولید می‌کنند. این فرآیند به صورت یک زنجیره ادامه پیدا می‌کند و تا زمانی که سوخت و اکسیژن به اندازه کافی در دسترس باشند، واکنش ادامه می‌یابد.

واکنش‌های زنجیره ای در آتش

در حقیقت، این واکنش‌های زنجیره‌ای هستند که باعث می‌شوند حریق بتواند به سرعت گسترش یابد و از یک نقطه به نقاط دیگر سرایت کند. این واکنش‌ها به طور معمول بسیار سریع انجام می‌شوند و می‌توانند حتی در دماهای نسبتاً پایین‌تر نیز رخ دهند.

گرمای آزاد شده در این واکنش‌ها نیز بخش مهمی از فرآیند احتراق است. این گرما به افزایش دمای مواد مجاور کمک کرده و احتمال واکنش‌های احتراقی بیشتر را افزایش می‌دهد. این امر به نوبه خود باعث تولید رادیکال‌های بیشتر و تداوم فرآیند سوختن می‌شود.

کنترل واکنش‌های زنجیره‌ای در حریق می‌تواند شامل کاهش دسترسی به اکسیژن (مثلاً با استفاده از کپسول‌های آتش‌نشانی یا پوشاندن مواد سوختنی) و یا خنک کردن مواد سوختنی تا دمایی که واکنش‌های احتراقی نتوانند ادامه یابند، باشد.

رادیکال‌های آزاد ناپایدار

رادیکال‌های آزاد ناپایدار (Transient free radicals) مولکول‌ها یا اتم‌هایی هستند که دارای الکترون‌های ناجفت هستند و بنابراین بسیار واکنش‌پذیر می‌باشند. این رادیکال‌ها "ناپایدار" نامیده می‌شوند زیرا معمولاً در وضعیت پایداری قرار ندارند و سریعاً وارد واکنش‌های شیمیایی می‌شوند تا به حالت پایدارتری برسند.

در فرآیند احتراق، تولید رادیکال‌های آزاد ناپایدار یک قسمت مهم از زنجیره واکنش‌هایی است که به آتش‌سوزی منجر می‌شود. این رادیکال‌ها می‌توانند با سوخت یا اکسیژن واکنش نشان داده و باعث تولید محصولات جدید و انتشار بیشتر گرما شوند که این امر به نوبه خود، فرآیند احتراق را تسریع می‌کند. در واقع، رادیکال‌های آزاد ناپایدار نقش حیاتی در ادامه و تشدید حریق دارند.

نقطه شعله‌زنی (Flash Point) یکی از مفاهیم کلیدی در علم حریق و ایمنی است. این اصطلاح به کمترین دمایی اشاره دارد که در آن یک ماده می‌تواند بخاراتی به مقدار کافی تولید کند که با هوای محیط ترکیب شده و مخلوط قابل اشتعالی را ایجاد کند. در این دما، بخارات تولید شده می‌توانند در حضور یک منبع اشتعال خارجی مانند شعله یا جرقه به شکل آتش‌سوزی کوتاه و سریع واکنش نشان دهند، اما ماده به خودی خود و به طور مداوم نمی‌سوزد.

نقطه شعله‌زنی برای ارزیابی خطرات ایمنی مواد مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد، به ویژه در صنایعی که با مواد قابل اشتعال سروکار دارند. مواد با نقطه شعله‌زنی پایین‌تر خطرناک‌تر هستند، زیرا حتی در دماهای کمتری می‌توانند اشتعال یابند. به عنوان مثال، بنزین دارای نقطه شعله‌زنی بسیار پایینی است و در دمای اتاق می‌تواند بخاراتی تولید کند که قابل اشتعال هستند.

دانستن نقطه شعله‌زنی مواد می‌تواند در تعیین روش‌های نگهداری و دست زدن به آن‌ها به منظور جلوگیری از حوادث آتش‌سوزی کمک کننده باشد. این دانش همچنین برای آتش‌نشانان و متخصصان ایمنی در برنامه‌ریزی برای پاسخ به حوادث مرتبط با مواد قابل اشتعال اهمیت دارد.

موادی با نقطه شعله زنی کمتر از ۳۷/۸ درجه سانتی گراد، بسـته بـه استانداردی که اعمال می‌گردد قابل اشتعال، و مایعاتی با نقطه شعله زنی بالای این دما قابـل احتراق تلقی می‌گردند.

طبقه‌بندی مواد بر اساس نقطه شعله‌زنی به معنای تعیین سطح خطر اشتعال آن‌ها است. نقطه شعله‌زنی به دمایی اشاره دارد که در آن ماده می‌تواند بخار کافی تولید کند که در صورت ترکیب با هوا و قرار گرفتن در مجاورت یک منبع اشتعال، ایجاد شعله کند.

-مواد با نقطه شعله‌زنی کمتر از ۳۷.۸ درجه سانتی‌گراد (۱۰۰ درجه فارنهایت): این مواد به طور کلی به عنوان “قابل اشتعال” طبقه‌بندی می‌شوند. این به این دلیل است که آن‌ها حتی در دمای اتاق یا کمی بالاتر قادر به تولید بخارات قابل اشتعال هستند. نمونه‌هایی از این مواد عبارتند از بنزین و برخی حلال‌های آلی.

-مایعات با نقطه شعله‌زنی بیش از ۳۷.۸ درجه سانتی‌گراد (۱۰۰ درجه فارنهایت): این مایعات به عنوان “قابل احتراق” طبقه‌بندی می‌شوند. این مواد در دمای اتاق به طور کلی بخارات قابل اشتعال تولید نمی‌کنند و به گرمای بیشتری برای رسیدن به نقطه شعله‌زنی نیاز دارند. نمونه‌هایی از این مواد عبارتند از روغن‌های دیزل و روغن‌های سنگین‌تر.

این طبقه‌بندی برای ایمنی در صنایع و همچنین در مدیریت و پاسخ به حوادث آتش‌سوزی بسیار مهم است. با دانستن نقطه شعله‌زنی مواد می‌توان درک بهتری از خطرات مرتبط با آن‌ها داشت و اقدامات پیشگیرانه مناسبی انجام داد.

نقطه آتش‌گیری (Fire Point) یکی دیگر از مفاهیم مهم در زمینه ایمنی و آتش‌سوزی است. این مفهوم به دمایی اشاره دارد که در آن یک مایع قابل اشتعال نه تنها بخارات کافی برای ایجاد شعله تولید می‌کند (که این در نقطه شعله‌زنی رخ می‌دهد)، بلکه این بخارات به اندازه‌ای گرم و فراوان هستند که می‌توانند حتی پس از دور شدن منبع اشتعال خارجی به سوختن ادامه دهند.

به بیان دیگر، نقطه آتش‌گیری دمایی است که در آن مایع به اندازه کافی گرم شده است تا بتواند به صورت مستمر و خودبه‌خودی بسوزد، حتی وقتی که منبع اشتعال اولیه (مانند شعله یا جرقه) از بین رفته باشد. این دما معمولاً کمی بالاتر از نقطه شعله‌زنی ماده است.

نقطه آتش‌گیری یک معیار مهم برای ارزیابی خطرات مرتبط با مواد قابل اشتعال است. این اطلاعات به ویژه برای طراحی ایمنی صنعتی، نگهداری مواد قابل اشتعال، و برنامه‌ریزی برای اقدامات اطفای حریق مهم هستند. به طور مثال، دانستن اینکه یک مایع در چه دمایی می‌تواند به طور مداوم بسوزد، در تعیین روش‌های مناسب برای نگهداری و کنترل آن در محیط‌های صنعتی و آزمایشگاهی کلیدی است.

درجه اشتعال (Ignition Temperature) به دمایی اشاره دارد که در آن یک ماده خودبه‌خود و بدون نیاز به منبع اشتعال خارجی مانند شعله یا جرقه، شروع به سوختن می‌کند. این دما نشان‌دهنده حداقل دمایی است که در آن ترکیبات شیمیایی موجود در ماده شروع به واکنش احتراقی می‌کنند و انرژی به شکل گرما و نور آزاد می‌شود.

درجه اشتعال برای مواد مختلف متفاوت است و به خصوصیات شیمیایی آن ماده بستگی دارد. برخی مواد ممکن است نیاز به دماهای بسیار بالا برای رسیدن به درجه اشتعال داشته باشند، در حالی که برخی دیگر ممکن است در دماهای نسبتاً پایین‌تر به طور خودبه‌خودی شروع به سوختن کنند.

درجه اشتعال یک معیار مهم برای ارزیابی خطرات آتش‌سوزی است. به عنوان مثال، موادی که دارای درجه اشتعال پایین‌تری هستند، در محیط‌هایی که دما می‌تواند به طور طبیعی افزایش یابد (مانند محیط‌های صنعتی یا موتور خودرو)، خطرناک‌تر هستند. شناخت این دماها به تعیین روش‌های مناسب برای ایمن‌سازی و نگهداری این مواد کمک می‌کند و همچنین در برنامه‌ریزی برای اقدامات اطفای حریق مهم است.

محصولات حریق چیست؟

محصولات حریق به تمامی ترکیبات و عناصری اطلاق می‌شود که به عنوان نتیجه احتراق تولید و آزاد می‌شوند. این محصولات می‌توانند شامل موارد دود، حرارت، گازهای سمی، تشعشعات مرئی و نامرئی است. محصولات حریق می‌توانند تأثیرات مخربی بر محیط زیست، ساختمان‌ها و سلامت انسان‌ها داشته باشند. شناخت این محصولات و تأثیرات آن‌ها برای طراحی استراتژی‌های ایمنی و اطفای حریق مهم است.

مثلث آتش، چهار وجهی حریق و یا مربع آتش چیست؟ خروجی های حریق یا آتش چیست؟

 

– ترکیبی از ذرات جامد و قطرات مایع که در هوا پخش می‌شوند.
– حاوی ترکیبات سمی و خطرناک مانند کربن سیاه (سوت) و مواد شیمیایی سمی.
– می‌تواند دید را محدود کرده و مشکلات تنفسی ایجاد کند.
– معمولاً حاوی بوی بد و می‌تواند به سطوح مجاور چسبیده و آسیب برساند.

– انتقال گرما از طریق هدایت، جابجایی و تشعشع.
– می‌تواند به سرعت محیط اطراف را گرم کرده و مواد سوختنی نزدیک را به احتراق وادار کند.
– افزایش دما می‌تواند به ساختمان‌ها، تجهیزات و محیط زیست آسیب بزند.

– شعله‌ها تشعشعات مرئی تولید می‌کنند که به صورت نور قابل رؤیت هستند.
– تشعشعات نامرئی شامل تشعشعات مادون قرمز هستند که می‌توانند حرارت را به محیط‌های دورتر انتقال دهند.
– این تشعشعات می‌توانند به گسترش حریق به مناطق دورتر کمک کنند.

– شامل مونوکسید کربن، دی‌اکسید کربن، سیانید هیدروژن و سایر گازهای خطرناک.
– مونوکسید کربن بی‌رنگ و بی‌بو بوده و می‌تواند به سرعت مرگبار شود.
– دی‌اکسید کربن می‌تواند خطر خفگی ایجاد کند، به ویژه در محیط‌های بسته.
– گازهای سمی می‌توانند به سرعت در محیط پخش شده و خطرات جدی برای سلامتی انسان‌ها ایجاد کنند.

فاز‌های حریق

فازهای حریق به مراحل مختلف تکامل یک آتش‌سوزی اشاره دارند. در هر فاز، خصوصیات حریق و روش‌های موثر برای کنترل و اطفای آن متفاوت است. در زیر به توضیح هر یک از فازهای ذکر شده می‌پردازیم.

در این مرحله، حریق از یک منبع کوچک شروع می‌شود و شروع به گسترش می‌کند. این فاز معمولاً با تولید گرما و دود همراه است. برای اطفای حریق در این مرحله، اغلب با حذف منبع گرما یا جدا کردن سوخت از منبع گرما می‌توان به سرعت حریق را خاموش کرد.

حریق در این مرحله به سرعت گسترش می‌یابد و دما به شدت افزایش می‌یابد. شعله‌ها آشکارتر و حرارت تولید شده زیاد است. برای مقابله با حریق در این مرحله نیاز به استفاده از مواد خاموش‌کننده بیشتری است. کاهش دما و جداسازی اکسیژن از شعله‌ها مهم است.

در این فاز، حریق به تدریج کاهش می‌یابد. دما کمتر شده و سرعت گسترش حریق کند می‌شود. اطفای حریق در این مرحله می‌تواند با استفاده از روش‌های سرد کردن و جلوگیری از گسترش حریق به دیگر مناطق انجام شود.

این فاز زمانی رخ می‌دهد که حریق پس از کاهش یا خاموش شدن مجدداً شعله‌ور می‌شود. این می‌تواند به دلیل وجود نقاط داغ یا مواد سوختنی باقی‌مانده باشد. کنترل این مرحله نیاز به دقت و مراقبت بیشتری دارد تا از شعله‌ور شدن مجدد حریق جلوگیری شود. این می‌تواند شامل نظارت مداوم و اقدامات اطفای حریق باقی‌مانده باشد.

در هر مرحله، دانش و تجربه آتش‌نشانان و کارشناسان ایمنی در انتخاب روش‌های مناسب برای کنترل و اطفای حریق حیاتی است. همچنین، درک این مراحل به تشخیص بهتر ریسک‌ها و تدابیر پیشگیرانه کمک می‌کند.

انتقال و انتشار حریق چگونه است؟

انتقال و انتشار حریق می‌تواند از طریق چندین مکانیزم اصلی انجام شود. درک این مکانیزم‌ها برای آتش‌نشانان و متخصصان ایمنی حیاتی است تا بتوانند به طور مؤثر با آتش‌سوزی‌ها مقابله کنند. مکانیزم‌های اصلی انتقال حریق عبارتند از:

 انتقال حرارت از طریق مواد جامد مانند دیوارها، سقف‌ها و کف‌ها. در این روش، مولکول‌های گرم‌شده در ماده جامد، انرژی خود را به مولکول‌های سردتر مجاور منتقل می‌کنند. این انتقال می‌تواند باعث گرم شدن و احتمالاً اشتعال مواد دیگر در فاصله دور از منبع اولیه حریق شود.

انتقال گرما از طریق جریان‌های هوا و گازهای داغ. هوای گرم از منبع حرارت بالا می‌رود و جای خود را به هوای سردتر می‌دهد، که می‌تواند منجر به انتشار حریق در محیط‌های بسته شود، مخصوصاً در ساختمان‌ها.

انتقال گرما از طریق انرژی تشعشعی که از سطح شعله‌ها و مواد داغ ساطع می‌شود. این انرژی می‌تواند مواد قابل اشتعال را در فواصل دورتر گرم کرده و آتش‌سوزی را به مناطق دورتر منتقل کند.

انتشار حریق به طور مستقیم از طریق تماس فیزیکی مواد قابل اشتعال با شعله‌ها. به عنوان مثال، اگر شاخه‌های درختان یا سایر مواد قابل احتراق در تماس مستقیم با آتش قرار گیرند.

 

قطعات مواد سوخته یا گدازه‌هایی که می‌توانند به نقاط دورتر پرتاب شوند و در آنجا منجر به شروع حریق جدید شوند.

هر یک از این مکانیزم‌ها می‌تواند در شرایط خاصی اتفاق بیفتد و بسته به محیط و مواد موجود، تأثیرات متفاوتی داشته باشد. برای کنترل و محدود کردن انتشار حریق، توجه به تمامی این مکانیزم‌های انتقال گرما ضروری است.

تقسیم‌بندی مکان‌ها از نظر خطر حریق

تقسیم‌بندی مکان‌ها از نظر خطر حریق به پنج دسته اصلی شامل کم خطر، محیط خطر معمولی (گروه یک و دو)، و محیط پرخطر (گروه یک و دو) تقسیم می‌شود. این تقسیم‌بندی بر اساس میزان قابلیت اشتعال مواد موجود، نرخ حرارت آزاد شده، و سرعت گسترش حریق انجام می‌شود. این تقسیم‌بندی به متخصصان ایمنی و آتش‌نشانی کمک می‌کند تا استراتژی‌های مناسب برای پیشگیری و کنترل حریق را بر اساس خطرات موجود در هر محیط طراحی کنند.

این دسته شامل محیط‌هایی است که در آن‌ها مقدار و قابلیت اشتعال مواد موجود کم است. این مکان‌ها عموماً شامل ساختمان‌های اداری، مسکونی و بیمارستان‌ها می‌شوند. در این نوع محیط‌ها، مواد سوختنی معمولاً به صورت محدود و پراکنده وجود دارند و نرخ حرارت آزاد شده نیز کم است. اطفای حریق در این محیط‌ها نسبتاً ساده‌تر است و به مقدار آب کمتری نیاز دارد.

این دسته مربوط به محیط‌هایی است که مقدار و قابلیت اشتعال مواد موجود کم تا متوسط است و ارتفاع مواد انبار شده از ۲.۴ متر کمتر است. این محیط‌ها ممکن است شامل رستوران‌ها، پارکینگ‌ها، کارگاه‌های کوچک، و فروشگاه‌ها باشند.

 این دسته شامل محیط‌هایی با مقدار و قابلیت اشتعال مواد بالاتر از متوسط است. این مکان‌ها می‌توانند شامل انبارهای بزرگ، کارگاه‌های تولیدی با مواد خطرناک‌تر، و محیط‌های صنعتی با مقدار زیاد مواد قابل احتراق باشند.

مربوط به محیط‌هایی است که مقدار و قابلیت اشتعال مواد بسیار زیاد است و نرخ حرارت آزاد شده در آن‌ها نیز بسیار بالا است. این دسته می‌تواند شامل کارخانه‌های شیمیایی، پالایشگاه‌ها، و محیط‌هایی با مواد شیمیایی پرخطر یا مقادیر زیاد مایعات قابل اشتعال باشد.

این دسته شامل محیط‌هایی است که خطر بسیار بالایی از حیث اشتعال و حریق دارند. این ممکن است شامل مکان‌هایی با فرآیندهای تولیدی پیچیده، استفاده از مواد شیمیایی خطرناک در مقادیر بسیار زیاد، یا محیط‌هایی با خطر بسیار بالای واکنش‌های شیمیایی یا انفجار باشد.

تقسیم‌بندی مکان‌ها از نظر محیط خطر حریق

تقسیم‌بندی مکان‌ها از نظر خطر حریق به بررسی و ارزیابی میزان خطر وقوع حریق در محیط‌های مختلف می‌پردازد. این تقسیم‌بندی معمولاً بر اساس فاکتورهایی مانند نوع ساختمان، کاربرد محیط، حضور مواد قابل اشتعال، وجود تجهیزات الکتریکی و مکانیکی، و مقررات ایمنی موجود انجام می‌شود. در ادامه به چند دسته کلی اشاره می‌کنیم:

شامل کارخانه‌ها، انبارها، و کارگاه‌های تولیدی. این محیط‌ها به دلیل وجود مواد خام، مواد شیمیایی، فرآیندهای تولیدی که ممکن است گرما تولید کنند، و تجهیزات سنگین، معمولاً دارای خطر بالای حریق هستند.

از جمله فروشگاه‌ها، دفاتر کار، و مراکز خرید. خطر حریق در این مکان‌ها ممکن است به دلیل وجود تجهیزات الکتریکی، مواد قابل اشتعال مانند کاغذ و به طور عمده کلاس A باشد.

خانه‌ها و آپارتمان‌ها، که خطر حریق در آن‌ها ممکن است به دلیل فعالیت‌های روزمره مانند آشپزی، استفاده از وسایل گرمایشی، و حضور تجهیزات الکتریکی باشد.

مانند هتل‌ها، سالن‌های سینما، استادیوم‌ها و پارک‌ها. این مکان‌ها به دلیل تجمع بزرگ افراد و فعالیت‌های خاص ممکن است خطرات خاصی برای حریق داشته باشند.

مدارس، دانشگاه‌ها، بیمارستان‌ها و مراکز درمانی. در این مکان‌ها، علاوه بر تجهیزات الکتریکی و شیمیایی، حضور تعداد زیادی افراد و نیاز به راه‌های ایمن خروج در مواقع اضطراری مهم است.

در هر یک از این محیط‌ها، روش‌ها و اقدامات ایمنی متفاوتی برای کاهش خطر وقوع حریق و مدیریت آن در صورت بروز لازم است. این اقدامات می‌تواند شامل طراحی مناسب ساختمان، استفاده از مواد ساختمانی غیرقابل اشتعال، نصب سیستم‌های هشدار دهنده و اطفای حریق، آموزش کارکنان و ساکنین، و رعایت دقیق مقررات ایمنی باشد.

دسته‌بندی انواع حریق

دسته‌بندی انواع حریق اغلب بر اساس نوع مواد سوختنی که در حریق دخیل هستند، انجام می‌شود. این طبقه‌بندی به تعیین روش‌های مناسب برای اطفای حریق کمک می‌کند. در ادامه، دسته‌بندی معمول حریق‌ها آورده شده است:

حریق‌های شامل مواد جامد قابل احتراق مانند چوب، کاغذ، پارچه، برخی پلاستیک‌ها و زباله‌ها. این نوع حریق‌ها معمولاً با آب یا مواد خاموش‌کننده‌ی خشک قابل اطفاء هستند. در صورت وقوع آتش سوزی حرارت کم‌تری تولید خواهد شد. شما می‌توانید با آب حریق را خاموش کنید. اما لازم به ذکر است که این به معنای خطرناک نبودن آتش سوزی نیست!

در تقسیم‌بندی مکان‌ها از نظر خطر حریق، مکان‌هایی مانند ساختمان‌های اداری، ساختمان‌های مسکونی، بیمارستان‌ها، کتابخانه‌ها، اماکن مذهبی، مدارس، باشگاه‌ها و کلوب‌ها، موزه‌ها، خانه سالمندان،رستوران‌ها، سالن‌های تاتر و سالن‌های همایش، سالن‌های کنفرانس و… اغلب دارای حریق کلاس A هستند.

حریق‌های شامل مایعات یا گازهای قابل اشتعال مانند بنزین، روغن، گریس، نفت، و پروپان. این حریق‌ها به مواد خاموش‌کننده‌ای نیاز دارند که مانع از دسترسی اکسیژن به حریق شوند، مانند کف‌های آتش‌نشانی یا پودرهای خشک.

حریق‌های شامل تجهیزات الکتریکی دارای برق مانند موتورها، پانل‌های توزیع برق، و کامپیوترها. برای اطفای این نوع حریق‌ها باید از مواد خاموش‌کننده‌ای استفاده شود که رسانایی الکتریکی نداشته باشند، مانند گازهای خنثی یا پودرهای خشک.

 

حریق‌های شامل فلزات قابل احتراق مانند منیزیم، تیتانیوم، آلومینیوم و پتاسیم. این حریق‌ها نیاز به مواد خاموش‌کننده‌ی ویژه‌ای دارند که مخصوص فلزات قابل احتراق طراحی شده‌اند.

حریق‌های شامل روغن‌ها و چربی‌های پخت‌وپز، به ویژه در آشپزخانه‌های صنعتی. برای این نوع حریق‌ها از خاموش‌کننده‌های ویژه‌ی آشپزخانه استفاده می‌شود که برای جلوگیری از پخش شعله‌ها به کار می‌روند.

روش‌های عمومی اطفا‌ء حریق

اصولاً اگر بتوان یکی از اضلاع هرم حریق (حرارت، اکسیژن، مواد سوختنی یا واکنش‌های زنجیره‌ای) را کنترل و محدود یا قطع کرد، حریق مهار می‌شود. اگرچه واکنش‌های زنجیره ای لازمه بروز حریق است ولی در درجه اول اهمیت نیست. روش‌های عمومی براساس ماهیت حریق به اشکال زیر است:

این روش شامل کاهش دمای مواد سوختنی به زیر نقطه اشتعال آن‌ها است. معمولاً با استفاده از آب انجام می‌شود. آب با جذب گرما و تبدیل شدن به بخار، دمای محیط را کاهش داده و از شعله‌ور شدن مواد جلوگیری می‌کند.

در این روش، هدف کاهش یا قطع عرضه اکسیژن به آتش است. این امر می‌تواند با استفاده از مواد خفه‌کننده مانند دی‌اکسید کربن، فوم‌های اطفاء حریق یا پتوهای آتش‌نشانی صورت گیرد. بدون دسترسی به اکسیژن کافی، واکنش شیمیایی حریق متوقف می‌شود.

این روش شامل حذف یا ایزوله کردن مواد سوختنی از منبع آتش است. این کار می‌تواند شامل حذف مواد قابل اشتعال از محیط آتش‌سوزی یا ایجاد سد فیزیکی بین مواد سوختنی و آتش باشد.

در این روش، هدف مداخله در واکنش‌های شیمیایی است که آتش را تغذیه می‌کنند. برخی از مواد اطفاء حریق، مانند برخی گازهای خاموش‌کننده و مواد شیمیایی خاص، با تداخل در واکنش‌های شیمیایی حریق، از پیشرفت آتش جلوگیری می‌کنند.

نکته مهم

هر کدام از این روش‌ها برای انواع خاصی از حریق‌ها مناسب‌تر هستند. به عنوان مثال، آب برای اطفاء حریق‌های ناشی از مواد قابل اشتعال معمولی مفید است، در حالی که در حریق‌های نفتی یا الکتریکی ممکن است مناسب نباشد و نیاز به مواد خاموش‌کننده خاص دارد. انتخاب روش مناسب بسته به نوع حریق و شرایط محیطی حائز اهمیت است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *