مهندسی حریق یا مهندسی حفاظت از حریق چیست

مهندسی حفاظت از حریق یا همان Fire protection Engineering به مجموعه‌ای از اصول و علوم مهندسی گفته می‌شود که به منظور حفاظت از اماکن صنعتی و ساختمانی و حتی جنگل‌ها و مراتع و … در برابر آتش سوزی به کار می‌روند. هدف از این رشته مهندسی شناسایی خطرات مرتبط با آتش‌سوزی، تعیین راه‌های کاهش خطرات و همچنین طراحی روش‌هایی برای محافظت در برابر آتش است. در واقع یک مهندس حریق توانایی شناخت ماهیت خطر و پیشگیری، شناسایی و سرکوب آتش و همچنین حوادث ناشی از آن توسط سیستم‌های اعلام حریق و اطفاء حریق، مدیریت و کنترل دود، معماری و … را دارد.

تاریخچه پیدایش مهندسی حفاظت ازحریق

مهندسی حفاظت از حریق به عنوان یک رشته نو ظهور شناخته می‌شود و فقط برخی از کشور‌های پیشرفته این رشته مهندسی را در دانشگاه‌های خود فرآهم آورده‌اند، اما جالب است بدانید این رشته قدمتی چند صد ساله دارد! پس از آتش سوزی بزرگ لندن در سال 1666، که بیش از 80 درصد از شهر را ویران کرد، لندن اولین مقررات حفاظت از آتش را برای ساختمان ها وضع کرد که برای کاهش گسترش آتش نیاز به استفاده از نمای بیرونی آجر و سنگ داشت.

هنگامی که صنعت در قرن 18 و 19 شروع به گسترش کرد، تمرکز حفاظت از حریق نیز گسترش یافت. در ابتدا فقط جلوگیری از سرایت آتش از ساختمانی به ساختمان دیگر‌ اهمین داشت ولی بعد از مدتی تمرکز حفاظت در برابر آتش به حفاظت از ساختمان‌های خاص و محتویات آن‌ها تغییر کرد. بخش عمده‌ای از دانش مهندسی حریق، از آزمون و خطا حاصل شده است. مطالعه رویدادهای آتش‌سوزی، که بسیاری از آن‌ها با تراژدی‌های قابل توجهی همراه بودند، منجر به روش‌های بهتر حفاظت در برابر آتش و همچنین ساخت کدها و استانداردهایی برای محافظت از جان، مال و محیط زیست ما شده است.

در سال 1903، اولین دوره‌ی مهندسی حفاظت از آتش در یک مؤسسه فناوری Armour Institute of Technology (که بعداً بخشی از مؤسسه فناوری ایلینوی شد) آغاز شد. امروزه کالج‌ها و دانشگاه‌هایی در سرتاسر جهان وجود دارند که در مقاطع مختلف تحصیلی در زمینه‌ی مهندسی حفاظت از آتش FPE و ایمنی در برابر آتش Fire Safety را ارائه می‌دهند، اما هنوز هم تعداد آن‌ها کم است و همچنین از سال ۱۳۹۳ نیز دستور احداث این رشته صادر شده ولی امکان پیاده سازی عملا تا کنون وجود نداشته و همچنان آتشنشانی‌ها متولی این کار هستند.

اطلاعات بیشتر: لیست دانشگاه‌های رشته مهندسی حریق

مهندسی حریق یا همان مهندسی حفاظت از آتش چیست؟

مهندسی حفاظت از حریق در هر کشوری با یک نام شناخته می‌شود، ممکن است مهندسی حفاظت در برابر آتش (fire protection engineering)، مهندسی ایمنی در برابر آتش (fire safety engineering)، یا به اختصار مهندسی آتش (fire engineering) نامیده شود. صرف نظر از عنوان استفاده شده، هدف از این رشته مهندسی شناسایی خطرات مرتبط با آتش‌سوزی، تعیین راه‌های کاهش خطرات و همچنین طراحی روش‌هایی برای محافظت در برابر آتش است.
این امر با استفاده از علوم و اصول مهندسی می‌تواند احتمال مخاطرات آتش‌سوزی را کاهش داده و یا با تشخیص، کنترل یا اطفاء حریق، ابنیه و اماکن را از خطر آتش‌سوزی مصون کند. از آنجایی که مهندسان حفاظت از حریق از اصول علمی و مهندسی استفاده می‌کنند، شغلشان با افرادی که در خدمات آتش‌نشانی مانند: آتش‌نشانان، کارشناسان ایمنی و بهداشت و … متفاوت است. به مهندسان حریق در سطح جهان FPE گفته می‌شود و مجمع مهندسی حریق در جهان سازمان The Society of Fire Protection Engineers (SFPE) نام دارد.
 
 
 

سرفصل های مهندسی حریق

مهندسی حفاظت از آتش مانند سایر انواع علوم مهندسی، کاربردی از علم و اصول مهندسی است که شامل تجزیه و تحلیل خطرات آتش سوزی، کاهش آتش از طریق طراحی و ساخت ساختمان‌ها، بررسی کاربری‌های ساختمان و فرآیندهای صنعتی و طراحی، نصب و نگهداری سیستم‌های اعلام و اطفاء حریق است. البته در صورت وقوع آتش سوزی، بررسی و تجزیه و تحلیل پس از آتش‌سوزی در حوزه مهندسی حفاظت از آتش نیز قرار می‌گیرد. در واقع یک مهندس حریق توانایی شناخت ماهیت خطر (مهندسی ایمنی و محیط زیست) و پیشگیری (مهندسی معماری و رفتارشناسی انسانی)، شناسایی (مهندسی الکترونیک) و سرکوب آتش (مهندسی شیمی، مکانیک و سیالات) و همچینین سایر علوم دیگر را داراست.
 
وظیفه‌ی مهندسان حریق یا همان FPE ها صرفاً طراحی سیستم های اعلام حریق و اسپرینکلر نیست بلکه آن‌ها آموزش دیده‌اند تا خطرات آتش سوزی را ارزیابی کرده، راه حل‌هایی مهندسی و علمی را برای مقابله با آتش ارائه داده و مسئولیت کل سیستم‌های ایمنی در برابر آتش سوزی ساختمان را بر عهده دارند. همچنین با ادغام سیستم‌های اعلام، اطفاء و کنترل دود، با معماری ساختمان، یک سیستم یکپارچه جهت اینمی جان، مال و … را خلق می‌کنند.
 

هدف حفاظت در برابر حریق برای مالک ساختمان ممکن است فقط مطابقت با مقررات ساختمان­‌سازی محلی، مقررات ساخت و ایمنی ساختمان­‌سازی (NFPA 5000)، مقررات ایمنی جان (NFPA 101)، با مقررات حریق (NFPA 1) باشد. معمولاً زمانی که مالک ساختمان می‌­خواهد الزامات مقرر در قانون را رعایت کند، حداقل الزامات پیش فرض آن قانون را به عنوان هدف حفاظت در برابر حریق انتخاب می­‌کند. بیشتر قوانین ساختمان به­ منظور جلوگیری از گسترش آتش‌­سوزی در ساختمان­‌های اطراف ایجاد می­‌شوند و دارای حداقل حفاظت از ساکنان در برابر حریق هستند. به ­عبارت دیگر، این مقررات حداقل حفاظت برای ساخت و ساکن شدن در ساختمان را مشخص می­‌کنند.

 

مهندسان حفاظت از حریق علل آتش سوزی و چگونگی تأثیر معماری و سیستم‌های مهندسی الکتریکی، مکانیکی و … را برای پیشگیری و مهار آتش سوزی مطالعه می کنند. آن‌ها برای نجات جان افراد قبل از وقوع آتش سوزی استراتژی‌ها و سیستم هایی را تهیه و اجرا می‌کنند. در طول روز، یک مهندس حریق ممکن است نقشه‌ها و سازه‌های ساختمانی و صنعتی را بررسی کند تا ارزیابی کند که تشخیص حریق، اعلام حریق و تجهیزات اطفاء حریق چگونه بایستی مطابق با استاندارد‌های ایمنی و اصول علمی مهندسی پیاده سازی شود تا ساکنان و اموال را از آسیب‌های فاجعه‌بار حفظ کند

یکی از مسیرهای مستقیم‌تر در چگونگی تبدیل شدن به یک مهندس حفاظت آتش با مطالعه علوم و مهندسی آتش نشانی (مکانیک، فیزیکی و سازه) شروع می کند. پس از آموزش مهندسان حفاظت از حریق، شما جای خود را در کنار برنامه ریزان شهری، معماران، طراحان داخلی و سایر متخصصان صنعایع و ساختمان خواهید گرفت، زیرا آنها ساخت ساختمان های جدید یا مقاوم سازی سازه های موجود را در نظر می گیرند. شما می توانید بر روی مهندسی، طراحی تمرکز کنید. و نصب سیستم های اعلام حریق و آبپاش، پورتال های تخلیه و راه پله ها. ممکن است تلاش‌های آموزش آتش‌نشانی شهرداری خود را در جامعه رهبری کنید، یا در شرکت‌هایی که طراحی و تولید سیستم‌های اعلام حریق و اطفای حریق را طراحی و تولید می‌کنند، کار کنید.

اهداف حفاظت در برابر حریق

احتمالاً این سوال برایتان مطرح می‌شود که اهداف حفاظت از حریق و اولویت‌های یک مهندس حریق برای پیاده‌سازی و اجرای سیستم‌های اعلام و اطفا حریق چیست؟

  1. حفاطت از جان
  2. حفاظت از اموال
  3. حفاظت از کسب و کار
  4. حفاظت از میراث تاریخی
  5. حفاظت از محیط زیست

۱. حفاظت از جان

هرگاه ایمنی جان به­ عنوان هدف حفاظت در برابر حریق مدنظر باشد، مالک ساختمان می­داند که دلیل اصلی برای نصب سیستم اعلان حریق، حفاظت از ساکنان یعنی هم کارکنان و هم بازدیدکنندگان است. برای تأمین این هدف لازم است تا از کاشف­ هایی استفاده شوند که زودتر وجود حریق را اعلام می­‌کنند.

آزمایش‌های متعددی نشان داده‌­اند که کاشف دود عملی­‌ترین کاشف حریق برای هشدار سریع است. در یکی از آزمایش­‌های موسوم به آزمون دوم ایندیانا جونز، مشخص شد که کاشف­‌های حرارتی دارای پتانسیل کمی برای حفاظت از جان هستند. این کاشف‌­ها که با دمای ثابت 57 درجه سانتی­گراد و با فاصله استاندارد 15متر در اتاقی که حریق‌های آزمایشی در آنجا رخ داد استفاده شده بودند، نتوانستند بیشتر این مجموعه آتش­‌سوزی­ها را تشخیص دهند. در تشخیص مابقی آتش­‌سوزی‌­ها هم در مقایسه با کاشف‌­های دود که دورتر از حریق بودند، بسیار کند عمل کردند.

معمولاً می‌­توان هدف ایمنی جان را با نصب کاشف‌­های دود که در NEPA 101 به­عنوان «سیستم­‌های کامل تشخیص دود» تشریح می­‌شوند، تأمین کرد.

سیستم‌­های کامل تشخیص دود: هرجا سیستم کامل تشخیص دود توسط بخش دیگری از این مقررات لازم باشد، باید کاشف خودکار دود مطابق NFPA 72، در تمامی مناطق مسکونی، کاری و محوطه‌­های عمومی که از نظر شرایط محیطی برای عملکرد کاشف مناسب هستند، نصب شود. همچنین، این هدف باید طوری تأمین شود که قابلیت اطمینان(عملکرد دائمی) و قابلیت اعتماد(عدم هشدار کاذب) سیستم اعلام حریق را تضمین کند.

۲. حفاظت از اموال

به­ طور معمول هدف حفاظت از اموال با هماهنگی مالک، طراح سیستم اعلام  حریق و شرکت بیمه ایجاد می‌­شود. معمولاً کاشف حرارتی برای حفاظت از اموال استفاده می‌شود. با این‌­حال، باتوجه به نوع و ارزش اموال می­‌توان از دیگر کاشف‌­ها با واکنش سریع­تر، همانند کاشف‌­های دود یا شعله استفاده کرد. به­ طور کلی طراح، اندازۀ تخمینی آتش و نیز سرعت عملکرد سیستم کشف حریق را براساس زمان واکنش بخش آتش­‌نشانی و منبع آب موجود تعیین می‌­کند. مسایلی از این قبیل، ملاحظات مهمی برای برآورده کردن هدف حفاظت از اموال هستند.

۳. حفاظت از کسب­ و کار

می­‌توان حفاظت از عملیات را برحسب پاسخ مالک ساختمان با شرکت به این سؤال تعریف کرد که: «آیا می‌­توانم پس از وقوع حریق به کار خود ادامه دهم؟» برخی از مالکان باوجود داشتن بیمه، از طولانی شدن زمان بازسازی کسب ­وکارشان نگرانند. آن­ها نمی‌­دانند که آیا مشتریانشان که در طول مدت بازسازی با رقیبانشان کار می­کرده‌­اند، همکاری خود با آن رقبا را ادامه می‌­دهند یا خیر. بازگرداندن آن دسته از مشتریان ممکن است خیلی دشوار باشد. بنابراین تأکید می­‌شود که مالک و طراح باید عواملی مانند اندازه حریق در زمان کشف، موجود بودن آب، زمان واکنش آتش­‌نشانی و کارایی آتش‌­نشانی را در تعیین بهترین نوع تشخیص حریق، برای حفاظت از عملیات و کسب‌­وکار مالک درنظر بگیرند.

۶. حفظ میراث تاریخی

افزون بر داشتن کاشف مناسب برای هر کاربری، در اماکن تاریخی اغلب لازم است که کاشف به­ صورت ساده و بدون انجام عملیات تخریبی نصب شود. نصب کاشف تا جایی که امکان دارد باید کمترین تأثیر را بر بافت تاریخی ساختمان ایجاد کند. ممکن است نیاز به کاشف بسیار گران­قیمت ­تر یا کاشف مخفی اضافی به­ منظور تأمین اهداف دوگانۀ مالکان ساختمان­ های تاریخی باشد.

۵. حفاظت از محیط زیست

حفاظت از محیط اطراف و درک تأثیر سیستم  اعلام حریق بر روی محیط اطراف دارای اهمیت است. ممکن است مسایلی در ارتباط با نویز وجود داشته باشد که لازم باشد در انتخاب نوع تجهیز هشداردهنده به آن توجه شود. ممکن است عملیاتی وجود داشته باشد که بتواند توسط مرکز کنترل اعلام حریق انجام شود و از محیط­ هایی که در فضای تحت حفاظت سیستم قرار دارند، محافظت کند. برای مثال، ارتباط سیستم اعلام حریق با درهای خودکار یا تهویه ممکن است به حفاظت از محیط اطراف در طول عملیات سیستم اطفای حریق یا در حین آتش­‌سوزی کمک کند.

 

بیم دتکتور اسنور (asenware beam detector)

بیم دتکتور رفلکتوری و بدون موتور (Non Motorized Beam Smoke Detector) بیم دتکتور اسنور (Asenware Beam Smoke Detector) مناسب سیستم‌های اعلام حریق متعارف و آدرس‌پذیر ساخت کمپانی تندا TANDA سنگاپور و OEM توسط کمپانی ASENWARE

بیم دتکتور تندا (Tanda beam detector)

بیم دتکتور رفلکتوری و بدون موتور (Non Motorized Beam Smoke Detector) بیم دتکتور تندا (Tanda Beam Smoke Detector) مناسب سیستم‌های اعلام حریق متعارف و آدرس‌پذیر ساخت کمپانی تندا سنگاپور (دفتر مرکزی فروش انگلستان)

بیم دتکتور مولترون (multron beam detector)

بیم دتکتور رفلکتوری و بدون موتور (Non Motorized Beam Smoke Detector) بیم دتکتور مولترون  (Multron Beam Smoke Detector) مناسب سیستم‌های اعلام حریق متعارف و آدرس‌پذیر ساخت کمپانی Multron سنگاپور

کابل دتکتور حرارتی خطی سیگنالاین (Signaline LHD-FT)

کابل دتکتور حرارت خطی LHD ساخت شرکت Signaline

مناسب سیستم متعارف و آدرس‌پذیر گواهینامه‌ها:   CE, FM, UL, ULC دمای عملکرد 68,88,105,185

بیم دتکتور فایرگارد (Fireguard Beam)

بیم دتکتور رفلکتوری و بدون موتور (Non Motorized Beam Smoke Detector) بیم دتکتور فایرگارد (Fireguard Beam Smoke Detector) مناسب سیستم‌های اعلام حریق متعارف و آدرس‌پذیر ساخت کمپانی fireguard انگلستان

کنترل پنل اطفا حریق کنتک Kentec Sigma XT K11031M2

امکان تعریف مدت زمان فعال بودن خروجی اطفاء حریق تا 5 دقیقه در مراحل 5 ثانیه ای

امکان تعریف Delayبرای تخلیه عامل اطفاء تا 60 ثانیه در مراحل 5 ثانیه ای

 سناریو حریق با امکان ترکیب سه زون اعلام حریق توسط گیت‌های منطقی

دارای شمارشگر ثانیه برای نشان دادن مدت زمان باقیمانده تا تخلیه گاز اطفاء

سازگار با بریر های قطعات IS( قابلیت نصب دتکتور های ضد انفجار)

 
بازگشت به لیست

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.