سیستم اعلام حریق چیست؟

سیستم اعلام حریق مجموعه‌ای است از تجهیزات آشکارساز نظیر دتکتور دود، حرارت، شعله و گاز که برای تشخیص حریق و هشدار دادن از طریق آژیرها و فلاشرها استفاده می‌شود.

از سیستم اعلام حریق به طور گسترده در ساختمان‌ها و اماکن مسکونی و صنعتی استفاده می‌شود تا از جان و مال افراد محافظت کند.

دراین مقاله دیجی فایر قصد دارد به بررسی انواع سیستم اعلام حریق، اجزا و استانداردهای آن بپردازد.

فهرست محتوا

حتماً تا به حال کلمه «سیستم» را شنیده‌ایم. سیستم مجموعه‌ای از اجزای مختلف است که معمولاً برای رسیدن به یک هدف با یکدیگر در ارتباط و تعامل هستند. هر سیستم دارای ورودی، خروجی و پردازش مشخص است.

دیاگرام ارتباط اجزای سیستم دیجی فایرسیستم اعلام حریق یا اعلان حریق چیست؟

سیستم اعلام حریق یا اعلان حریق یا به ترجمه فارسی سامانه تشخیص حریق در واقع یک سیستم است که از سه بخش آشکارسازها، پنل و هشداردهنده‌ها تشکیل شده است. کار این سیستم شناسایی علائم وجود آتش در یک ساختمان و یا محیط دارای بار حریق و اطلاع رسانی و مدیریت آن محیط است. سامانه اعلام حریق به سایر سیستم‌ها نظیر سیستم‌های اطفاء حریق و یا سیستم صوت ساختمان متصل شده و ضمن آگاه‌سازی افراد در زمان حریق، می‌تواند توسط سیستم‌های اطفاء اتوماتیک، حریق را کنترل و یا خاموش کند.

دیاگرام اجزای سیستم اعلام حریق دیجی فایر

 

انواع سیستم اعلام حریق

سیستم‌ اعلام حریق (اعلان حریق) یا همان سامانه اعلام حریق به دو گروه دستی و اتوماتیک تقسیم‌بندی می‌شوند. در سیستم‌ اعلام حریق دستی، شستی اعلام حریق تنها آشکارساز برای تشخیص حریق است. در واقع تشخیص حریق در این‌ سیستم‌ فقط به فقط توسط انسان صورت می‌گیرد. لذا در مکان‌هایی که انسان حضور ندارد، کاربردی نیست. برخلاف این‌ سیستم‌، سیستم‌ اعلام حریق اتوماتیک، وابستگی کمتری به تشخیص انسان دارد. سیستم‌های اتوماتیک، به سه گروه متعارف، آدرس‌پذیر و بی‌سیم (وایرلس) تفکیک می‌شوند.

مقایسه سیستم اعلام حریق متعارف و آدرس_پذیر

سیستم اعلام حریق اتوماتیک، به دو گروه متعارف و آدرس‌پذیر تفکیک می‌شود. در سیستم آدرس‌پذیر، علاوه بر اعلان حریق (هشدار‌های صمعی و بصری)، محل دقیق وقوع حریق نیز روی صفحه نمایش مشخص می‌شود. اما در سیستم اعلام حریق متعارف چندین دتکتور که یک منطقه از ساختمان را پوشش می‌دهند و به آن‌ها یک زون می‌گوییم، در قالب یک مدار به هم پیوسته به تابلو کنترل مرکزی وصل می‌شوند. پس هر زون نمایش دهنده یک منطقه از ساختمان است.

اجزای تشکیل دهنده سیستم اعلام حریق

سیستم اعلام حریق، در بخش ورودی از تعدادی دتکتور یا آشکار‌ساز، شستی و ماژول‌های ورودی تشکیل شده است. در بخش مرکزی سامانه پردازش یا همان کنترل پنل متعارف یا آدرس پذیر وجود دارد. در بخش خورجی نیز آژیر‌ها فلاشر‌ها، ماژول‌های خروجی و سیستم‌های صوت و مانیتورینگ قرار دارند.

۱. بخش ورودی: انواع آشکارسازها در سیستم اعلام حریق

حسگرها و آشکارسازهای اعلام حریق، (بسته به اینکه به کدام مشخصه آتش حساس باشند) در گروه های آشکارسازهای دودی، آشکارسازهای حرارتی، آشکارسازهای گازی، آشکارسازهای شعله ای و آشکارسازهای التراسونیک و یا ترکیبی از انواع دتکتورها جای دارند.

  1. دتکتور‌های دودی کار تشخیص دود در محل را برعهده دارند. این حسگرها معمولا در دو گروه دتکتور‌ نوری یا (دتکتور اپتیکال یا فتوالکتریک) و دتکتور‌ یونیزاسیون جای می گیرند. حسگرهای نوری با ارسال علائم نوری به یک گیرنده (که در داخل خود حسگر مستقر است میزان تغییر و کاهش نور رسیده را اندازه گیری می‌کنند و اگر تغییر آشکاری در میزان نور دریافتی مشاهده کنند، آن را به آتش تعبیر می‌کنند. حسگرهای یونیزاسیون، شامل دو صفحه نزدیک به هم (الکترودها) هستند و از هوای محیط به عنوان الکترولیت استفاده می‌کنند.
  2. چنانچه تغییر ناگهانی در غلظت هوای محیط روی دهد، حسگر آن را به آتش تعبیر می‌کند. حسگرهای یونیزاسیون، حاوی مقادیر کمی مواد رادیواکتیو بوده (برای یونیزه کردن ذرات موجود در هوای اطراف الکترودها) و برای همین عمر دائمی ندارند.
  3. دتکتور‌های حرارتی، کار تشخیص حرارت در محل را بر عهده دارند. روش کار این حسگرها کاملا مشابه ترموکوپل یخچال‌های خانگی است. این حسگرها در داخل خود در صفحه از مواد متفاوت و چسبیده به هم دارند که با گرم شدن یا سرد شدن، جهت خم شدن صفحه ترکیبی تغییر می کند و باعث اتصال جریان می شود. انواع جدیدتر این حسگرها دارای دماسنح بوده و به تغییرات درجه حرارت حساس می باشد.
  4. دتکتور‌های گازی:
  5. دتکتور‌های ترکیبی، حسگرهایی هستند که از ترکیب یک حسگر دود و یک حسگر حرارت بوجود آمده اند و می توان خروجی آنها را بسته به حساسیت محل و تعداد اعلام های اشتباه بر روی و/یا تنظیم نمود. روشن است که در حالت «یا» تعداد اعلام های اشتباه بیشتر بوده و در حالت «و» اعلام با تاخیر بیشتری صورت می گیرد.

۱. بخش مرکزی:سامانه مرکزی

سامانه مرکزی، یک سامانه تشخیص آتش سوزی است. در این سامانه اعلام های حسگرها تجزیه و تحلیل شده و برای اعلام حریق یا در حالت های مشکوک، اعلام نیاز به بازبینی انسان تصمیم گیری میشود. این سیستم ها اغلب به صفحه کلید برای ورود فرامین توسط انسان و مانیتور برای مشاهده فرامین مجهز هستند. این سیستم ها امروزه به رایانه متصل شده و از طریق نرم افزار مخصوص خود، برنامه را دریافت می کنند. یکی دیگر از وظایف این سیستم ها، انتخاب نوع خروجی (آژیر خطر عمومی، آژیر خطر در جاهای خاص، تماس با مرکز آتش نشانی و سایر خروجی ها) است.

سیستم اعلام حریق متعارف

سامانه متعارف از قدیمی ترین انواع سیستم های اعلام حریق است که علی رغم تغییرات کیفی اندک، هم چنان مورد استفاده قرار می گیرد. در این سیستم چندین حسگر Detector و شستی که یک منطقه از ساختمان را پوشش می دهند، در قالب یک مدار به هم پیوسته، به تابلوی کنترل مرکزی متصل می شوند.

بنابراین هر مدار یا زون نماینده یک منطقه است. در این سامانه ها تشخیص تغییر وضعیت یک منطقه به حالت آلارم یا خطا، براساس تغییر مقاومت الکتریکی مدار مربوط به آن منطقه صورت می پذیرد. بدین صورت که هر کدام از سنسورها در حالت آلارم یا خطا، مقاومت الکتریکی جدیدی در مدار خود ایجاد می کند. در ساختمان های عمومی اعلام ناشی از حریقی کوچک ممکن است موجب هراس تعداد زیادی یا اخلال در روند معمولی فعالیتها گردد. از این رو در این اماکن استفاده از پیش پیام یا سیستم های دو مرحله ای مناسب تر است.

سیستم اعلام حریق آدرس‌پذیر

اصول کشف و تشخیص حریق در سامانه های آدرس پذیر، مشابه سیستم های متعارف است، بجز این که در این سیستم ها، هر یک از حسگرهای اتوماتیک Detectors یا شستی ها دارای آدرس منحصر به فردی هستند که از طریق آن، تابلوی کنترل مرکزی قادر به شناسایی و تعیین هر یک از آن هاست. کنترل پنل مرکزی اعلام حریق با استفاده از پروتکل های ارتباطی، اطلاعات وضعیت هر یک از تجهیزات اعلام حریق را تجزیه تحلیل کرده و در هنگام وقوع حریق یا خطا در سامانه، محل دقیق آلارم یا خطا را مشخص می‌کند.

در گذشته برای آدرس دهی دتکتورهای آدرس پذیر از کلیدهای دهدهی (دو کلید گردان با شماره های ۰-۹) استفاده می کردند. بعدها از دیپ سوئیچها (۰-۱۲۷) استفاده شد؛ اما امروزه از کدی که درون میکروپروسسور داخلی تجهیز آدرس پذیر وجود دارد، استفاده می شود.

سیستم اعلام حریق هوشمند

سیستم اعلام حریق وایرلس

خروجی ها

خروجی سامانه های اعلام آتش سوزی، بسته به محل وقوع یا نوع آتش ایجاد شده، می تواند شامل موارد مختلفی باشد. تماس خود کار با آتش نشانی محلی، روشن نمودن تابلوهای خروج اضطراری، فعال سازی سامانه آتش خاموش کن خودکار، به صدا در آوردن آژیرهای خطر، قفل کردن یا از حالت قفل خارج کردن درب های محل های مختلف (مانند در خروجی های اضطراری) همگی از مواردی است که می تواند بسته به تصمیم سیستم انجام شود.

سیم کشی

دو روش کلی برای سیم کشی سیستم های اعلام آتش وجود دارد. روش حلقه ای Loop یا روش ستاره ای. در قدیم که سیستم های آدرس پذیر وجود نداشتند، اغلب از روش  حلقه ای استفاده می شد. در این روش، حسگرها بر روی یک حلقه مستقر بودند و این حلقه، از اتاقی به اتاق دیگر و از حسگری به حسگر دیگر می رسید. بعدها، تصمیم بر این شد که هر گروه از حسگرها که مربوط به محلی خاص در ساختمان هستند، با رشته سیم مجزایی به سیستم مرکزی متصل باشند تا بتوان تشخیص داد که آتش سوزی دقیقا در کدام محل رخ داده است.

با پیشرفت فناوری، سیستم سیم کشی مجددا به حالت حلقه ای بازگشته است. به این مفهوم که جریان تغذیه توسط دو رشته سیم و جریان اطلاعات توسط دو رشته دیگر با سیستم مرکزی می رسد. برای هر حسگر کد مخصوصی اختصاص داده شده است و سیستم بدون نیاز به سیم کشی مجزا برای هر حسگر، آن حسگر و محل قرار گیری آن را به خوبی از روی کد مخصوصش) می شناسد. ارسال کدها و اطلاعات بین حسگرها و سیستم مرکزی در هر ثانیه چندین بار صورت می گیرد و حسگر حتی نیاز خود به سرویس و تعمیر را نیز به سیستم مرکزی اعلام می نماید.

مانیتورینگ

 سامانه‌های اعلام و اطفای آتش خودکار معمولا توسط یک نمایشگر در محل اتاقک نگهبانی که بصورت ۲۴ ساعت فرد در آن حضور دارد، مورداستفاده و بازرسی قرار می گیرد که این پنل ها را Mimic panel می‌نامند.

استانداردهای سیستم اعلام حریق

از جمله استانداردهای سیستم های اعلام حریق می توانNFPA72, 54-UL, LPCB, EVPU, EN و BS5839  را نام برد. 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *