سیستم اعلام حریق، مجموعه ای از تجهیزات اعلام حریق نظیر دتکتور دود، حرارت، شعله و گاز است که برای تشخیص علائم حریق و هشدار دادن از طریق آژیرها و فلاشرها از آن استفاده می شود. طراحی، اجرا و استفاده درست از این سیستم، می‌تواند جلوی بسیاری از خطرات جانی و مالی را بگیرد. از سیستم های اعلام حریق، به طور گسترده در ساختمان ها و اماکن مسکونی و صنعتی استفاده می شود تا خسارت های ناشی از حریق را به حداقل برسانند. همچنین از این سیستم برای اطلاع دادن به ساکنین ساختمان در مواقع بروز حریق استفاده می شود تا حدالامکان از تلفات جانی جلوگیری شود. دراین مقاله قصد داریم به صورت خلاصه به بررسی سیستم اعلام حریق، اجزا و استانداردهای آن بپردازیم.

سیستم اعلام حریق ساده

انواع سیستم‌های اعلام حریق

سامانه‌های اعلام حریق به چهار گروه متعارف، آدرسپذیر، هوشمندو بی یسم (وایرلس) تقسیم بندی می‌شود. که هر یک از این سامانه ها خود به دو گروه خودکار و دستی نیز تقسیم می شوند. در سیستم های دستی، شستی اعلام حریق، تنها منبع تشخیص حریق است. در واقع کار تشخیص حریق در این گونه سیستم ها، فقط به انسان سپرده شده است و در مکان هایی که افراد حضور ندارد، کاربردی ندارند. برخلاف اینگونه سیستم ها، سیستم های اعلام حریق خودکار، وابستگی کمتری به تشخیص انسان دارند.

سیستم های خودکار، به دو گروه آدرس پذیر و غير آدرس پذیر( متعارف) تفکیک می شوند. در سیستم آدرس پذیر، علاوه بر اعلام حریق، محل دقیق وقوع آن نیز مشخص می شود. در سیستم های متعارف چندین حسگر که یک منطقه از ساختمان را پوشش می دهند، در قالب یک مدار بهم پیوسته و به تابلو کنترل مرکزی وصل می شوند. پس هر مدار نماینده یک منطقه است. به بیانی دیگر تفاوت سیستم اعلام حریق متعارف و آدرس پذیر در تشخیص محل وقوع آتش می‌باشد. درواقع سیستم اعلام حریق آدر پذیر به شکلی دقیق تر می‌تواند این کار را انجام دهد.

۱. سیستم اعلام حریق متعارف

سیستم اعلام‌حریق متعارف از قدیمی ترین انواع سیستم اعلام‌حریق است که به دلیل سادگی در استفاده و بهره‌برداری و نیز مقرون به صرفه بودن همچنان مورد استفاده قرار می گیرد. در این سیستم چندین کاشف و شستی اعلام حریق که یک منطقه (زون) از ساختمان را پوشش می‌دهند در قالب یک مدار به هم پیوسته به مرکز کنترل اعلام حریق متصل می‌شود.

بنابراین هر مدار نماینده یک منطقه است سیستم تشخیص وضعیت هشدار یا خطا در مدار بر اساس تغییر مقاومت الکتریکی مدار صورت می گیرد بدین صورت که هر کدام از کاشف ها که در حالت هشدار قرار می گیرند مقاومت الکتریکی جدیدی ایجاد می کند که توسط مدار زون کنترل قابل شناسایی است.

مزایای سیستم اعلام حریق متعارف

  • نصب و راه اندازی ساده
  • هزینه استفاده بسیار پایین
  • کاربری تعمیر و نگهداری ساده
  • سازگاری اغلب تجهیزات یک برند با سایر برند ها
  • عدم نیاز به برنامه ریزی کامپیوتری در اغلب موارد
  • اغلب در پروژه‌های کوچک مورد استفاده قرار می‌گیرند

لازم به ذکر است که بسته به نوع پروژه و چینش ساختمان‌های آن پروژه ممکن است تحت شرایطی استفاده از سیستم اعلام‌حریق آدرس پذیر به دلیل کاهش چشمگیر میزان کابل‌کشی بسیار مقرون به صرفه تر باشد. .همچنین توجه داشته باشید که استاندارد مقیاسی را برای اندازه گیری بزرگ یا کوچک بودن یک پروژه مطرح نکرده است و این قضیه به قضاوت مهندس طراح، نظر مقام قانونی مسئول و متراژ و شرایط پروژه برمی‌گردد.

معایب سیستم اعلام حریق متعارف

  • عدم امکان شناسایی محل دقیق وقوع حریق از روی دستگاه مرکز کنترل
  • نبود امکان شبکه کردن مراکز کنترل با یکدیگر در محصول اکثر سازندگان
  • عدم انعطاف‌پذیری در تعریف روابط بین ورودی‌ها و خروجی‌های سیستم
  • نیاز به کابل‌کشی بیشتر نسبت به سیستم آدرس پذیر

۲. سیستم اعلام‌حریق آدرس پذیر

کشف و تشخیص حریق در سیستم آدرس پذیر مشابه سیستم متعارف است ولی این سیستم ها دارای مشخصات فنی برتر و قابلیت های بیشتری نسبت به سیستم‌های متعارف هستند مثلاً هریک از تجهیزات ورودی و خروجی نظیر کاشف‌ها شستی‌های اعلام حریق آژیرها و فلاشر‌ها دارای آدرس منحصر به فردی هستند که از طریق آن مرکز کنترل قادر به شناسایی و تعیین محل هر یک از آن تجهیزات است. کنترل اعلام حریق با استفاده از پروتکل های ارتباطی اطلاعات وضعیت هر یک از این تجهیزات را تجزیه و تحلیل کرده و در هنگام وقوع حریق محل دقیق آن را مشخص می‌کند.

مزایای سیستم اعلام حریق آدرس پذیر

  • نیاز به کابل‌کشی کمتر نسبت به سیستم متعارف
  • عیب یابی سریع تر و راحت‌تر نسبت به سیستم متعارف
  • انعطاف‌پذیری بالا در تعریف روابط بین ورودی ها و خروجی های سیستم
  • ارائه امکانات نرم‌افزاری فراوان جهت کنترل و مدیریت سیستم اعلام‌حریق
  • دقت بسیار بیشتر در مقایسه با سیستم های متعارف و تشخیص دقیق محل وقوع حریق
  • اغلب در پروژه‌های متوسط و بزرگ مورد استفاده قرار می‌گیرد.

معایب سیستم اعلام حریق آدرس پذیر

  • بالاتربودن هزینه استفاده از این سیستم ها در پروژه های کوچک نسبت به سیستم‌های متعارف صرفه اقتصادی آن با امکان سنجی و برآورد هزینه اولیه از پروژه مشخص می شود
  • نصب و راه اندازی مشکل و نیاز به برنامه‌ریزی کردن مرکزکنترل و تجهیزات
  • ایجاد سردرگمی در کاربران عمومی نظیر نگهبانان به علت عدم سادگی در بهره برداری از مراکز کنترل برخی سازندگان در پاره‌ای از موارد
  • ناسازگار بودن تجهیزات سازندگان مختلف با هم و امکان استفاده از محصولات فقط یک سازنده در بیشتر اوقات

۳. سیستم اعلام‌حریق آدرس‌پذیر هوشمند

ساختار سیستم‌های آدرس‌پذیر هوشمند یا آنالوگ همانند سیستم‌های آدرس‌پذیر معمولی است با این تفاوت که ویژگی‌ها و امکانات نرم‌افزاری بیشتر و قوی‌تری را در زمینه بهره‌برداری آزمون و نگهداری سیستم ارائه می‌دهد. عملکرد کاشف‌ها در سیستم‌های اعلام‌حریق متعارف و آدرس پذیر معمولی به صورت صفر و یک است یعنی یا در شرایط عادی و یا در شرایط هشدار قرار دارند اما در ساختار داخلی مرکز کنترل و تجهیزات آدرس‌پذیر هوشمند (آنالوگ) ریزپردازنده‌ها استفاده شده است که به صورت نرم افزاری با یکدیگر در ارتباط هستند و از آنجایی که کاشف‌های هوشمند به صورت پیوسته معیارهای محیطی را اندازه می‌گیرند و برای تصمیم‌گیری به مرکز کنترل گزارش می‌دهند به سیستم آدرس‌پذیر هوشمند سیستم آدرس‌پذیر آنالوگ نیز گفته می‌شود.

هم‌بندی سیستمهای آدرس‌پذیر هوشمند مانند سیستمهای آدرس‌پذیر معمولی به صورت حلقوی است و از این نظر تفاوتی در طراحی و نقشه کشی ندارند یکی از ویژگی‌های بارز سیستم‌های آدرس‌پذیر هوشمند تفکیک شرایط هشدار از شرایط خطا و جبران‌سازی حساسیت کاشف‌ها در مواجهه با آلودگی‌های محیطی است.

مزایای سیستم اعلام‌حریق آدرس‌پذیر هوشمند (آنالوگ)

  • امکان تنظیم درجه حساسیت کاشف‌ها به صورت نرم‌افزاری
  • مشاهده وضعیت کاشف از روی مرکز کنترل
  • جبران‌سازی خودکار تغییرات و آلودگی های محیطی
  • امکان تعریف چند سطح هشدار، پیش‌هشدار و هشداراصلی
  • کاهش هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری نسبت به سایر سیستم‌ها
  • برنامه‌ریزی از طریق صفحه کلید مرکز کنترل
  • برنامه‌ریزی حساسیت کاشف‌ها به صورت متفاوت برای شب یا روز
  • امکان آدرس‌دهی نرم افزاری تجهیزات آدرس‌پذیر از مرکز کنترل

معایب سیستم اعلام‌حریق آدرس‌پذیر هوشمند

  • بالاتر‌بودن هزینه استفاده از این سیستم‌ها در مقایسه با سیستم‌های متعارف
  • ساده نبودن نصب و راه‌اندازی و نیاز به برنامه‌ریزی مرکز کنترل و تجهیزات
  • ایجاد سردرگمی در برخی از کاربران عمومی نظیر نگهبانان به علت عدم سادگی در بهره برداری
  • ناسازگار بودن تجهیزات سازندگان مختلف با هم امکان استفاده از محصولات فقط یک سازنده در بیشتر اوقات

۴. سیستم اعلام حریق بیسیم

اعلام حریق بی‌سیم را به  به نوعی می‌توان همان سیستم آدرس‌پذیر در نظر گرفت با این تفاوت که بین ورودی‌ها و خروجی‌ها و مرکز کنترل ارتباطات الکتریکی و سیم‌کشی وجود ندارد و با استفاده از امواج رادیویی با مرکز کنترل در ارتباط هستند اعلام حریق بی‌سیم نظیر سیستم آدرس‌پذیر و تمامی تجهیزات دارای آدرس منحصربه‌فرد هستند و محل دقیق هشدار یا خطا را مشخص می‌کنند عملکرد این نوع سیستم نیز می‌تواند به صورت معمولی یا آنالوگ باشد.

از جمله کاربردهای سیستم اعلام‌حریق بی‌سیم می‌توان به موزه‌ها، بناهای تاریخی، کمپ‌های موقت، و ساختمان ها و فضاهایی که امکان سیم‌کشی در آنها وجود ندارد اشاره کرد. مراکز صنعتی به دلیل احتمال تداخل امواج اختلال در عملکرد سیستم‌های کنترلی این مراکز استفاده از سیستم‌های بی‌سیم با استقبال بسیار کمی روبرو شده است. اما استفاده از آنها در بسیاری از پروژه های ساختمانی و تجاری به دلیل سهولت نصب و راه اندازی در حال گسترش است

مزایای سیستم اعلام‌حریق بی‌سیم

  • تعمیر و نگهداری آسان
  • عدم نیاز به کابل‌کشی و حذف هزینه‌های مربوطه
  • کاهش هشدارها و خطاهای کاذب ناشی از ایرادات سیم‌کشی
  • امکان تنظیم درجه حساسیت کاشف‌ها به صورت نرم‌افزاری
  • امکان تعریف روابط بین ورودی‌ها و خروجی‌های سیستم
  • دقت بسیار بیشتر نسبت به سیستم‌های متعارف و تشخیص دقیق محل وقوع حریق

معایب سیستم اعلام‌حریق بی‌سیم

  • بالاتر بودن هزینه خرید تجهیزات این سیستم ها نسبت به سیستم‌های آدرس‌پذیر
  • احتمال ایجاد تداخل در عملکرد سایر سیستم‌های کنترلی به واسطه امواج رادیویی
  • احتمال بروز تداخل در عملکرد این سیستم‌ها به واسطه امواج موبایل و یا سایر شرایط محیطی

استانداردهای سیستم های اعلام حریق

از جمله استانداردهای سیستم های اعلام حریق می توان NFPA72, 54-UL, LPCB, EVPU, EN و BS5839  را نام برد.

اجزای تشکیل دهنده سیستم اعلام حریق

اجزای اصلی یک سیستم اعلام حریق شامل مرکز کنترل سیستم، ورودی‌ها و خروجی‌ها است که ورودیی ها شامل قطعاتی نظیر دتکتور دود، حرارت، شعله و گاز است که برای تشخیص علائم حریق و هشدار دادن از طریق آژیرها و فلاشرها استفاده می شود. لازمه طراحی، اجرا و نگهداری درست از این سیستم، شناخت قطعات و اجزا آن می‌باشد. در ادامه به معرفی اجزای سیستم اعلام حریق می‌پردازیم. سیستم‌های اعلام حریق به چهار دسته اصلی اعلام حریق متعارف، آدرس‌پذیر، هوشمند و بی‌سیم تقسیم‌بندی می شود که اجزای سیستم اعلام حریق در کلیه سیستم‌ها مشترک می‌باشد.

  1. مرکز کنترل (کنترل پنل) که وظیفه بررسی وضعیت ورودی‌ها، تصمیم گیری و راه اندازی خروجی‌ها را بر عهده دارد.
  2. ورودی‌ها شامل آشکارسازها که به ۴ دسته‌ی دتکتورهای دودی، حرارتی، شعله و گازی تقسیم می‌شوند. شستی‌های اعلام حریق و ماژول‌ ورودی که وظیفه آشکار کردن شرایط حریق یا خطر و اعلام به مرکز کنترل را بر عهده دارند.
  3. خروجی‌ها که شامل انواع آژیرها، فلاشرها، رله‌ها، تلفن‌کننده‌ها و ماژول‌های خروجی هستند و وظیفه اعلام خطر و هشدار را در زمان وقوع حریق به کارکنان مسئول و ساکنان یا کارکنان در محل بر عهده دارند.
  4. منبع تغذیه که شامل برق ورودی اصلی ۲۲۰ ولت شهری، باتری‌ها یا سایر منابع تغذیه کمکی و پشتیبان هستند که وظیفه تامین انرژی الکتریکی لازم برای عملکرد تجهیزات مختلف سیستم را برعهده دارند. لازم به ذکر است که در حالت کلی در اکثر سیستم‌های اعلام حریق منابع تغذیه تنها به مرکز کنترل متصل می‌شود و سایر تجهیزات نظیر ورودی‌ها و خروجی‌ها تغذیه لازم را از طریق مرکز کنترل دریافت می‌کنند.

۱. دتکتور (آشکارسازها)

حسگرها و آشکارسازهای اعلام آتش، (بسته به اینکه به کدام مشخصه آتش حساس باشند) در گروه های آشکارسازهای دود، آشکارسازهای حرارت، آشکارسازهای منو اکسید کربن، آشکارساز شعله و آشکارسازهای ترکیبی جای دارند.

حسگرهای دود کار تشخیص دود در محل را برعهده دارند. این حسگرها معمولا در دو گروه حسگر نوری و حسگر یونیزاسیون جای می گیرند. حسگرهای نوری با ارسال علائم نوری به یک گیرنده (که در داخل خود حسگر مستقر است میزان تغییر و کاهش نور رسیده را اندازه گیری می کنند و اگر تغییر آشکاری در میزان نور دریافتی مشاهده کنند، آن را به آتش تعبیر می کنند. حسگرهای یونیزاسیون، شامل دو صفحه نزدیک به هم (الكترودها) هستند و از هوای محیط به عنوان الكترولیت استفاده می کنند.

چنانچه تغییر ناگهانی در غلظت هوای محیط روی دهد، حسگر آن را به آتش تعبیر می کند. حسگرهای یونیزاسیون، حاوی مقادیر کمی مواد رادیواکتیو بوده (برای یونیزه کردن ذرات موجود در هوای اطراف الكترودها) و برای همین عمر دائمی ندارند.

حسگرهای حرارت، کار تشخیص حرارت در محل را بر عهده دارند. روش کار این حسگرها کاملا مشابه ترموکوپل یخچال های خانگی است. این حسگرها، در داخل خود دو صفحه از مواد متفاوت و چسبیده به هم دارند که با گرم شدن یا سرد شدن، جهت خم شدن صفحه ترکیبی تغییر می کند و باعث اتصال جریان می شود. انواع جدیدتر این حسگرها دارای دماسنج بوده و به تغییرات درجه حرارت حساس می باشد.

حسگرهای ترکیبی، حسگرهایی هستند که از ترکیب یک حسگر دود و یک حسگر حرارت بوجود آمده اند و می توان خروجی آنها را بسته به حساسیت محل و تعداد اعلام های اشتباه بر روی و/یا تنظیم نمود. روشن است که در حالت «یا» تعداد اعلام های اشتباه بیشتر بوده و در حالت «و» اعلام با تاخیر بیشتری صورت می گیرد.

انواع دتکتور ها

ممکن است کلمه دتکتور در پروژه ها، تحت عناوین مختلفی شنیده شود. نظیر کاشف، آشکارساز، ردیاب، سنسور، حسگر و آشکارکننده که تماما اشاره به یک معنی دارند. دتکتور های سیستم اعلام حریق را می توان به چند طریق تقسیم بندی کرد.

دتکتور های نوع نقطه‌ای

این دتکتور ها تنها زمانی فعال می شوند که دود یا حرارت به نقطه‌ای برسد که دتکتور در آن محل نصب شده است. استفاده از این نوع دتکتور ها در مقایسه با انواع دیگر معمول تر و ارزان تر است. ولی از آنجا که این دتکتور ها محدوده کوچکتری را تحت پوشش قرار می دهند نیاز به تعداد بیشتری از آنها است.

دتکتور حرارت نقطه ای

مقدار گرمایی که توسط دتکتور حرارت جذب می شود ناشی از گازهای داغی است که زیر سقف جمع می‌شود. این فرآیند ناشی از انتقال همرفت حرارت است. بخش بسیار کوچکتری از گرمای جذب شده توسط دتکتور حرارت از طریق تابش منتقل می‌شود که این فرآیند انتقال حرارت تابشی نامیده می‌شود. دتکتور به تغییرات دما در یک نقطه مشخص عکس‌العمل نشان می‌دهد ولی در نوع خطی حساسیت دتکتور به شکل خطی و توزیع‌شده در طول دتکتور بوده و به تغییرات دما در هر نقطه از طول مسیر عکس‌العمل نشان می‌دهد.

دتکتور دود نقطه‌ای

استنشاق دود دلیل اصلی بسیاری از مرگ‌های مرتبط با آتش‌سوزی است. دتکتور دود از ساکنان محل نصب محافظت می‌کند. به این صورت که دتکتور در صورت تشخیص دود، به سیستم تهویه مطبوع و یا یک سیستم مهندسی کنترل دود که به‌طور خودکار جریان دود را کنترل می‌کند، فرمان می‌دهد.

 شرایط نصب دتکتور دود

در طراحی و جانمایی دتکتور دود باید تاثیر عوامل زیر، در واکنش به آتش‌سوزی‌های پیش‌بینی‌شده در نظر گرفته شود:

  • شکل و سطح سقف
  • ارتفاع سقف
  • پیکربندی اقلام موجود در ناحیه حفاظت‌شده
  • ویژگی‌های احتراق و نسبت هم ارزی احتمالی آتش‌سوزی‌های پیش‌بینی‌شده با توجه به بارهای حریق داخل منطقه حفاظت‌شده
  • تهویه فضا
  • دما، فشار، ارتفاع، رطوبت و اتمسفر محیط

دتکتور دود کانال

استانداردها و مقررات ملی و منطقه‌ای توانایی سیستم‌های کانال برای انتقال دود و گازهای سمی و شعله‌های آتش به ناحیه دیگر را تایید کرده‌اند. گاهی اوقات میزان دود می‌تواند به‌اندازه‌ای باشد که جداً سلامت انسان را به مخاطره بیندازد.

هدف اصلی دتکتور دود کانال، جلوگیری از صدمات جانی و خسارت به ساختمان از طریق کاهش انتشار دود است. از دتکتور دود کانال می‌توان برای حفاظت از سیستم‌های تهویه مطبوع در برابر آسیب ناشی از آتش‌سوزی و دود نیز بهره گرفت و همچنین به‌عنوان سیستم کمکی در کاربردهای حفاظت از تجهیزات، ازجمله کانال‌های هوا، تهویه رایانه‌های مرکزی و داروسازی‌ها استفاده کرد.

شاید مهم‌تر از شناختن این‌که هدف از نصب دتکتور دود کانال چیست، این باشد که بدانیم این دتکتور برای تامین چه اهدافی طراحی نشده است:

  • این تجهیز جایگزینی برای دتکتور دود معمولی نیست.
  • این تجهیز جایگزینی برای کشف و هشدار زودهنگام نیست.
  • این تجهیز جایگزینی برای سیستم اعلام حریق استاندارد در ساختمان نیست.

استاندارد به‌صراحت بیان می‌کند که دتکتور هایی که در سیستم کانال هوا نصب می‌شوند نباید به‌عنوان جایگزینی برای حفاظت فضای باز مورداستفاده قرار گیرند.

دتکتور های نوع خطی(بیم دتکتور)

این دتکتور ها در مقایسه با نوع نقطه ای فضای بیشتری را تحت پوشش قرار می‌دهند و قیمت بالاتری دارند ولی تعداد کمتری از آنها مورد نیاز است هزینه نصب آنها مقرون به صرفه‌تر و هزینه سرویس و نگهداری آنها نیز پایین‌تر است.

کاربرد بیم دتکتور:

از بیم دتکتور (دتکتور دود خطی) می توان برای کشف حریق محل‌هایی نظیر انبارها، فرودگاه‌ها، مراکزخرید، آشیانه‌های هواپیما، کلیساها، مساجد، کارخانه‌ها، بناهای تاریخی، سالن‌های نمایشگاهی و کنفرانس، مراکز ورزشی و اوقات فراغت استفاده کرد.

دتکتور دود مکشی نمونه‌گیر(Air Sampling)

دتکتور‌های دود مکشی که در بازار با نام‌های دیگری نظیر دتکتور دود مکنده، نمونه‌بردار، استنشاقی و نمونه‌گیر نیز شناخته می‌شوند، به‌منظور تشخیص سریع دود مورداستفاده قرار می‌گیرند. از ویژگی‌های بارز این دتکتور سرعت و دقت بسیار بالا و انعطاف‌پذیری بالا در نحوه استفاده و نمونه‌گیری با مکش از هوای محیط موردحفاظت هستند.

یکی از بارزترین محدودیت این نوع دتکتور قیمت بسیار بالای آن است که البته سازنده‌های مختلف با توجه به تعداد کانال‌های ورودی و فضای تحت پوشش قیمت‌های متفاوتی را ارائه می‌کنند. با توجه به قیمت بالایش ممکن است برای بسیاری از کاربردها مقرون‌به‌صرفه نباشد.

این دتکتور می‌تواند در بسیاری از کاربردهای دیگر نیز که در آن‌ها محدودیت استفاده از سایر دتکتور‌ها به دلایل زیر وجود دارد مناسب باشد:

  • محدودیت دسترسی یا تعمیر و نگهداری وجود داشته باشد.
  • ارتفاع منطقه موردحفاظت بیش‌ازحد زیاد باشد.
  • یا امکان بروز پدیده لایه‌بندی هوا وجود داشته باشد.
  • به نصب مخفی نیاز باشد.
  • شرایط محیطی حاد باشد (سرد، گرم، آلوده و غیره)

 برخی از کاربردهای دتکتور دود مکشی

  • صنایع حمل‌ونقل (ریلی و متروها و…)
  • انبارها، بایگانی‌ها، موزه‌ها و سردخانه‌ها
  • تأسیسات مسکونی و تجاری (آپارتمان‌ها و هتل‌ها، مغازه‌ها و ادارات)
  • صنایع نفت و گاز، پتروشیمی، هوافضا، نیروگاهی، دریایی و هسته‌ای
  • مراکز داده و مخابرات، اتاق تجهیزات فناوری اطلاعات، اتاق سوئیچ قابل‌حمل و اتاق‌های ‌تمیز

دتکتور حرارت خطی کابلی(LHD)

دتکتورهای LHD که در بازار به دتکتورهای کابلی (کابل حرارتی) معروفند برای تشخیص حریق در شرایط خاص مانند حفاظت از ترانسفورماتورها، سینی کابل ها، مخازن نفتی، تسمه نقاله ها و … استفاده می شوند.

در نوع معمولی از این سیستم دو رشته سیم که در دمای خاصی مثل 105 درجه ی سانتی گراد به هم دیگر اتصال می یابند آلارم را در پنل اینجاد می کنند.

قوانین مربوط به انتخاب بازه دمایی مناسب برای شرایط محیطی مختلف، همانند اسپرینگرهای خودکار و سایر تجهیزات حساس به حرارت است. پاسخ به سوالات زیر در انتخاب دتکتور‌های حرارت خطی مهم هستند:

  • بسته به نوع ماده سوختنی، دتکتور حرارت خطی در معرض چه میزان حرارت قرار خواهد گرفت؟
  • حداکثر دمای محیطی که دتکتور در آن نصب می‌شود چقدر است؟

بازه دمایی دتکتور حرارت خطی باید بر اساس کمترین زمان پاسخ‌دهی دتکتور به شرایط حریق پیش‌بینی‌شده و همچنین توانایی دتکتور در تحمل بیشینه دمای محیط، بدون اینکه آن را دچار هشدار کاذب کند، انتخاب شود. به‌عنوان‌ مثال دتکتور حرارت خطی با بازه دمایی عادی، نباید در اتاق‌های زیرشیروانی نصب شود.

در ساختمان‌هایی نظیر کانکس و انبارها با سقف‌هایی که در معرض نور خورشید بوده و عایق‌بندی مناسب ندارند، گرمای تابستان در نزدیکی سقف در برخی از نقاط، ممکن است به بیش از ۳۸ درجه سانتی‌گراد هم برسد.

دتکتور شعله

طرح‌ریزی و نصب دتکتورهای شعله نیازمند توجه به ماهیت آتش، منطقه تحت حفاظت، شرایط آب و هوایی، قابلیت‌ها و محدودیت‌های دتکتور و انتظارات کاربر می‌باشد.

در انتخاب دتکتور شعله باید موارد زیر را در نظر گرفت:

  • کلیه سوخت‌هایی که می‌توانند منجر به آتش‌سوزی شوند
  • نقاط آتش‌سوزی بالقوه
  • حداقل و حداکثر فاصله تشخیص موردنیاز
  • سرعت واکنش
  • تمامی منابع تشعشعات مزاحم
  • شرایط آب و هوایی

 کاربردهایی که دتکتور های شعله برای آن‌ها مناسب هستند عبارت‌اند از:

  • ساختمان‌های دارای سقف بلند و فضای باز، از قبیل انبارها و آشیانه‌های هواپیما
  • محوطه‌های باز یا نیمه‌باز که در آن‌ها باد یا جریان‌های هوا، مانع رسیدن حرارت یا دود به دتکتورهای حرارتی یا دود می‌شود.
  • محوطه‌هایی که احتمال وقوع حریق‌های شعله‌ور که به سرعت گسترش می‌یابند در آن‌ها وجود دارد.
  • محوطه‌هایی که به ماشین‌آلات و تاسیساتی نیاز دارند که خطر وقوع آتش‌سوزی آن‌ها زیاد است و معمولاً با یک سیستم اطفاء حریق خودکار همراه هستند.
  • محیط دارای آب و هوایی که برای انواع دیگر دتکتور ها مناسب نیست.
  • فضاها و انبارهایی که در آن مایعات و گازهای قابل اشتعال وجود دارد.

۲. کنترل پنل اعلام حریق

سامانه مرکزی، یک سامانه تشخیص آتش سوزی است. در این سامانه، اعلام های حسگرها تجزیه و تحلیل شده و برای اعلام حریق یا در حالت های مشکوک، اعلام نیاز به بازبینی انسان تصمیم گیری میشود. این سیستم ها اغلب به صفحه کلید برای ورود فرامین توسط انسان و مانیتور برای مشاهده فرامین مجهز هستند. این سیستم ها امروزه به رایانه متصل شده و از طریق نرم افزار مخصوص خود، برنامه را دریافت می کنند. یکی دیگر از وظایف این سیستم ها، انتخاب نوع خروجی (آژیر خطر عمومی، آژیر خطر در جاهای خاص، تماس با مرکز آتش نشانی و سایر خروجی ها) است.

۳. ماژول خروجی (Output Module)

خروجی سامانه های اعلام آتش سوزی، بسته به محل وقوع یا نوع آتش ایجاد شده، می تواند شامل موارد مختلفی باشد. تماس خودکار با آتش نشانی محلی، روشن نمودن تابلوهای خروج اضطراری، فعال سازی سامانه آتش خاموش کن خودکار، به صدا در آوردن آژیرهای خطر، قفل کردن یا از حالت قفل خارج کردن درب های محل های مختلف (مانند در خروجی های اضطراری) همگی از مواردی است که می تواند بسته به تصمیم سیستم انجام شود.

۴. ماژول ورودی (Input Module)

سیم کشی

دو روش کلی برای سیم کشی سیستم های اعلام آتش وجود دارد:

سیم کشی حلقه ای Loop و سیم کشی ستاره‌ای

در قدیم که سیستم های آدرس پذیر وجود نداشتند، اغلب از روش  حلقه ای استفاده می شد. در این روش، حسگرها بر روی یک حلقه مستقر بودند و این حلقه، از اتاقی به اتاق دیگر و از حسگری به حسگر دیگر می رسید. بعدها، تصمیم بر این شد که هر گروه از حسگرها که مربوط به محلی خاص در ساختمان هستند، با رشته سیم مجزایی به سیستم مرکزی متصل باشند تا بتوان تشخیص داد که آتش سوزی دقیقا در کدام محل رخ داده است.

با پیشرفت فناوری، سیستم سیم کشی مجددا به حالت حلقه ای بازگشته است. به این مفهوم که جریان تغذیه توسط دو رشته سیم و جریان اطلاعات توسط دو رشته دیگر با سیستم مرکزی می رسد. برای هر حسگر کد مخصوصی اختصاص داده شده است و سیستم بدون نیاز به سیم کشی مجزا برای هر حسگر، آن حسگر و محل قرار گیری آن را به خوبی از روی کد مخصوصش) می شناسد. ارسال کدها و اطلاعات بین حسگرها و سیستم مرکزی در هر ثانیه چندین بار صورت می گیرد و حسگر حتی نیاز خود به سرویس و تعمیر را نیز به سیستم مرکزی اعلام می نماید.

مونیتورینگ

 سامانه‌های اعلام و اطفای آتش خودکار، معمولا توسط یک نمایشگر در محل اتاقک نگهبانی که بصورت ۲۴ ساعت فرد در آن حضور دارد، مورداستفاده و بازرسی قرار می گیرد که این پنل ها را Mimic panel می‌نامند.

استانداردهای سیستم اعلان حریق

استانداردهای سیستم اعلان حریق شامل دو گروه استاندارد آمریکایی و استاندارد انگلیسی است؛ که هریک نیز به دو بخش استانداردهای طراحی و استانداردهای مربوط به ساخت تجهیزات تقسیم می­‌شود.

کد BS 5839

کد BS 5839، کدی انگلیسی است که مربوط به طراحی، نصب، راه‌­اندازی، تعمیر و نگهداری سیستم‌­های اعلان حریق می‌­شود. بخش6 آن (BS 5839-6)، مربوط به اماکن مسکونی و بخش1 آن (BS 5839-1)، مربوط به اماکن غیرمسکونی است.

کد NFPA 72

کد NFPA، کدی آمریکایی است که موارد مربوط به کاربردها، نصب، جانمایی، عملکرد، بازرسی، آزمون، تعمیر و نگهداری را در سیستم‌­های اعلان حریق، ایستگاه­های نظارت بر سیستم‌­های هشدار، سیستم­‌های گزارش‌­دهی هشدارهای اضطراری عمومی، تجهیزات هشدار حریق و سیستم­‌های ارتباطی اضطراری(ECS) و تجهیزات آن­ها پوشش می­‌دهد. کد BS 5839 در انگلیس و کد NFPA 72 در آمریکا آیین­‌نامه تلقی می­‌شوند و رعایت آن­ها الزامی است. به‌ ­همین دلیل اصطلاح کد را برای آن­ها آورده‌­اند.

از اینجا به بعد اصطلاح استاندارد را به ­جای کد در دو مورد فوق به­ کار می­‌بریم. زیرا تنها زمانی­که بخشی از یک قرارداد یا دستورالعمل قانونی باشند کد نامیده می­‌شوند.

استاندارد EN54

استاندارد EN54، استانداردی اروپایی می‌باشد که مربوط به ساخت تجهیزات اعلان حریق است و در بخش‌­های مختلف منتشر شده است. هر بخش مربوط به قوانین ساخت و تولید یکی از تجهیزات اعلان حریق است؛ نظیر EN54-3 مربوط به آژیر، EN54-4 مربوط به منابع تغذیۀ سیستم اعلان حریق و یا EN54-7 مربوط به ساخت کاشف‌­های دود نقطه‌­ای.

استاندارد NFPA72 بسیار به­ روزتر از استاندارد BS5839 است. زیرا استاندارد NFPA72 به­ صورت مرتب هر سه سال یک­ بار به ­روز می­‌شود. درصورتی که استاندارد BS5839 در طول 15سال تنها 2 بار به ­روز شده است در این سایت سعی شده است که گزیده‌­ای از مفاهیم و قوانین کاربردی­‌تر استاندارد NFPA72 مربوط به اصول طراحی، اجرا، آزمون، تعمیر و نگهداری که بیشتر در پروژه‌­ها با آن برخورد می‌­شود، مورد بحث و بررسی قرار گیرد.

دستورالعمل‌­های آتش‌نشانی شهرها/ کشورهای مختلف

استانداردهای تدوین ­شدۀ NFPA 72 و BS 5839 مخصوص استفاده در کشورهای مرتبط با آن­ها یعنی آمریکا و انگلیس است. کشورهای مختلف و یا شهرهای گوناگون بنا بر فرهنگ، شهرسازی و نوع زندگی ممکن است جهت بالابردن کارایی قوانین موجود در این استانداردها تغییراتی را برای بومی­‌سازی کردن آن انجام دهند. یک مثال ساده اینکه در استاندارد BS 5839 ارتفاع شستی اعلان حریق 1/4 متر از کف تمام شده ­است. حال آنکه ارتفاع نصب این تجهیز در کشوری مانند چین با توجه به متوسط قد مردمان آن ممکن است به 1/3 متر برای استفاده کارآمدتر کاهش یابد. به­ نوعی می‌­توان گفت که این ارتفاع نصب در چین بومی‌سازی شده است. بومی­‌سازی این استانداردها در شهرهای مختلف ما نیز دور از انتظار نیست. متولیان سیستم‌­های اعلان حریق در کشور، ممکن است تغییراتی را در برخی از بخش‌های استاندارد در جهت بالابردن کارایی این‌گونه سیستم‌­ها در کشورمان اعمال کنند. در این صورت ملاک عمل پیمانکاران این‌­گونه سیستم­‌ها برمبنای قوانین بومی­‌سازی شدۀ این استانداردها خواهد بود.

نکتۀ مهم اینکه در زمان طراحی سیستم­های اعلان حریق معمولاً کارفرمایان پروژه‌­ها اعلام می­‌کنند که سیستم مطابق با کدام استاندارد طراحی و اجرا شود و یا انتخاب مبنای استانداردی طراحی و اجرای آن را بر عهده پیمانکاران می­‌گذارند.

دلایل عدم کارایی سیستم‌های اعلام حریق

به­‌طورکلی سیستم‌­های اعلان حریق را نصب می­‌کنیم تا در زمان وقوع حریق، قبل از اینکه آتش به مرحلۀ غیرقابل کنترلی برسد، به افراد حاضر در محل، هشدارهای لازم برای جلوگیری از توسعه و گسترش حریق داده شود. حال اگر در طول مدت عمر این سیستم­‌ها حریقی اتفاق بیفتد و این سیستم­‌ها به هر دلیلی نتوانند افراد را از وجود خطر حریق آگاه کنند، کل هزینه و زمانی که صرف این سیستم‌­ها شده، به­‌هدر رفته است. بنابراین لازم است 8 مورد زیر را به­‌طور کامل مدنظر قرار داد تا بتوان سیستمی درست، با عملکرد صحیح و با کمترین هشدار کاذب به مشتری ارایه کرد.

1- طراحی سیستم اعلام حریق

یکی از موارد بسیار مهم در تداوم کارایی یک سیستم اعلان حریق، طراحی آن است. ریشه بسیاری از مشکلات پروژه­‌های سیستم اعلان حریق ناشی از طراحی نادرست، جانمایی اشتباه تجهیزات و یا عدم رعایت اصول طراحی(استانداردها) است. برای موشکافی بیشتر لازم است بدانیم که طراح سیستم اعلان حریق چه کسی است؟

آیا به اصول طراحی سیستم­های اعلان حریق آشناست؟ برخی بر این باورند که با مطالعۀ چند صفحه مطلب و رویت تعدادی نقشۀ نمونۀ سیستم اعلان حریق قادر به طراحی اینگونه سیستم­‌ها خواهند شد. به­‌ ویژه کسانی که تجربه چند سال همکاری در امور اجرایی دیگر رشته­‌ها را دارند. با اطمینان شروع به طراحی سیستم اعلان حریق می­کنند.

درصورتی­که سیستم­‌های اعلان حریق در عین ظاهری ساده، نکات فنی، اجرایی و استانداردی بسیاری دارد که در نظر گرفتن هرکدام از آن­ها در زمان طراحی منجر به ناکارایی کل سیستم می­شود.

2- انتخاب سازنده و نوع تجهیزات سیستم اعلام حریق

بعد از طراحی سیستم اعلان حریق، نوبت به انتخاب سازنده و نوع تجهیزات می­‌رسد. پاسخ به این سؤال که کدام سازنده جوابگوی نیازهای پروژۀ سیستم اعلان حریق ما می‌­باشد از اهمیت بسزایی برخوردار است.

برخی از پروژه­‌ها به‌­علت انتخاب نامناسب سازندۀ تجهیزات سیستم اعلان حریق و در نظر نگرفتن امکانات و قابلیت­‌های موردنیاز برای آن پروژه، با شکست مواجه می‌­شوند.

از جمله نکات کلیدی مستتر در انتخاب سازنده و نوع تجهیز می­‌توان به محدودۀ دمایی عملکرد سیستم و تجهیزات آن، کاربرپسندبودن، خدمات پس از فروش، در دسترس بودن نرم­‌افزارهای برنامه‌­ریزی سیستم، حداکثر ظرفیت مرکز کنترل ازنظر تعداد زون و لوپ، قابلیت توسعۀ سیستم، محدودیت­‌های شبکه کردن و امکان اتصال به سایر تجهیزات جانبی نظیر تکرارکننده­‌ها اشاره کرد.

3- نصب سیستم اعلان حریق

پس از طراحی و انتخاب سازنده، نوبت به نصب سیستم اعلان حریق می‌­رسد؛ بنابراین لازم است به این سؤالات پاسخ دهیم: نصاب سیستم اعلان حریق چه کسی است؟ آیا از اصول نصب صحیح تجهیزات مطابق استاندارد و توصیه‌­های سازنده آگاه است؟ آیا به کار تسلط عملی دارد؟

معمولاً در پروژه­‌های ساختمانی، نصب اینگونه سیستم­‌ها را به برقکار ساختمانی واگذار می­‌کنند تا با تجمیع امور، مشمول پرداخت هزینۀ کمتری شوند. معمولاً این افراد از اصول نصب و تمهیدات مربوط به سیستم­های اعلان حریق آگاه نیستند.

انتخاب پیمانکار نصب که تجربۀ نصب و اجرای چنین سیستم­هایی را دارا و از اصول اولیۀ طراحی و جانمایی اینگونه سیستم­‌ها آگاه باشد، می‌­تواند کمک شایانی به رفع معایب و مشکلات احتمالی حاصله از مرحله طراحی بنماید. همچنین یک نصاب آگاه با توجه به تغییرات احتمالی در نوع سازه طی فرایند ساخت، به­‌راحتی می­تواند با اعمال تغییرات صحیح در نحوۀ سیم­کشی و جانمایی تجهیزات، از مشکلات احتمالی بعدی در زمان راه‌­اندازی پیشگیری نماید.

4- راه‌­اندازی سیستم اعلان حریق

راه‌­انداز سیستم اعلان حریق چه کسی است؟ آیا با اصول برنامه‌­ریزی سیستم براساس سناریوهای حریق و تخلیۀ اضطراری آشناست؟ راه­‌اندازی سیستم اعلان حریق هم به­‌نوبۀ خود یکی از بخش­‌های مهم در اجرایی و عملیاتی شدن این سیستم است؛ که عدم توجه به آن می­تواند مشکلات عدیده­ای را در زمان بهره­برداری سیستم به­وجود آورد.

5- آزمون و تحویل سیستم اعلان حریق

پس از طراحی، نصب و راه­‌اندازی سیستم اعلان حریق، نوبت به انجام آزمون­‌های عملکردی و تحویل پروژه به کارفرما می­رسد. این مرحله از کار نیز مانند دیگر مراحل در تداوم عملکرد سیستم در آینده نقش مهمی بازی می‌کند.

باتوجه به اینکه در اغلب موارد مالکین تسلطی به جزییات فنی این سیستم­ها ندارند، سیستمی با عملکرد نادرست را از پیمانکار تحویل می­گیرند؛ که در ادامه و در مراحل بهره­‌برداری مشکلات بسیاری را برای بهره­‌برداران این سیستم­‌ها به­‌وجود می­‌آورد.

6- آموزش بهره­‌برداری از سیستم اعلان حریق

بهره­‌برداران سیستم اعلان حریق در پروژه‌­ها اغلب افرادی هستند که معمولاً به­‌صورت دایم در محل پروژه حضور دارند؛ نظیر پرسنل نگهبانی و حراست.

متأسفانه شرکت­های پیمانکار اعلان حریق پس از آزمون و تحویل، آموزش جامع و عملی مؤثری را به بهره­‌برداران ارایه نمی‌­دهند و در اغلب موارد تنها به یک آموزش مختصر نیم‌­ساعته که شامل نحوۀ عملکرد کلیدها و منوهای مرکز کنترل اعلان حریق است، اکتفا می‌­نمایند.

به‌­طوری که اگر پس از دوهفته از آموزش، اتفاقی در این سیستم به­‌وجود آید امکان رفع موارد مرتبط را ندارند. فرض کنید که سیستم به حالت هشدار درآمده و پرسنل مربوطه قادر به قطع صدای آژیر نیستند، در چنین شرایطی درنهایت مجبور به قطع برق کل سیستم اعلان حریق می­شوند و آن را از مدار خارج می­کنند.

7- آموزش عمومی به ساکنین، پرسنل و افراد حاضر در محل اجرای سیستم اعلان حریق

یکی از مشکلاتی که متأسفانه تاکنون به آن پرداخته نشده است، بحث آموزش عمومی درخصوص نحوۀ عملکرد و استفاده از سیستم اعلان حریق به افراد جامعه است که فرهنگ­سازی در این راستا صورت نپذیرفته است. شاید با این موضوع برخورد کرده باشید که در یک مرکز تجاری یا یک ساختمان ناگهان آژیر اعلام حریق به صدا درآید. اولاً بسیاری از افراد نمی­دانند که این صدای آژیر اعلام حریق است یا دزدگیر؛ ثانیاً آن­هایی که می­‌دانند این صدای آژیر اعلام حریق است، به دلیل عدم اعتماد به این سیستم، بسیار بی­تفاوت از کنار آن رد می­‌شوند؛

جالبتر اینکه بعضاً برای اینکه صدار آژیر را قطع کنند شستی اعلان حریق را می­‌فشارند (فعال می­کنند) که در برخی از سیستم­ها می­تواند منجر به فعال شدن سایر آژیرها نیز بشود. خلاصه اینکه افراد صدای آژیر اعلام حریق را معمولاً فاقد اعتبار می‌­دانند و اینگونه سیستم‌­ها را بیشتر به‌­صورت سیستم­‌های لوکس در نظر می‌­گیرند.

8- بازرسی، تعمیر و نگهداری دوره‌­ای سیستم اعلان حریق

از دیگر موارد حیاتی در سیستم­‌های اعلان حریق در زمان بهره‌­برداری، در نظرگرفتن بازرسی­‌های دوره­‌ای، تعمیر و نگهداری اینگونه سیستم­ها مطابق استاندارد است که متأسفانه باز هم در اغلب پروژه­ها به این امر پرداخته نمی­‌شود.

عدم رعایت این امر به مرور زمان باعث افزایش هشدارهای کاذب و از دست رفتن اعتماد بهره­‌بردار و پرسنل محلی نسبت به این سیستم و در نهایت خاموش کردن آن می‌­شود.

محدودیت­‌های سیستم اعلام حریق

متأسفانه بسیاری از مالکان انتظار دارند که سیستم اعلان حریق قبل از آشکار شدن دود عمل کند. برخی از آن­ها بر این باورند که فقط با نصب کاشف‌­های دود در راهروهای ساختمانشان، آتش در هر بخش دوری در داخل ساختمان شناسایی خواهد شد؛ اما این حقیقت ندارد. بنابراین لازم است که اهداف حفاظت در برابر حریق و محدودیت‌­های سیستم اعلان حریق برای مالکان به درستی مشخص شود.

به­ عنوان مثال، اگر برای مالک ساختمان هدف حفاظت در برابر حریق، تشخیص حریق بدون شعله باشد و متوسط ارتفاع سقف نیز 14/9 متر باشد، این هدف برآورده نمی‌شود. حریق­‌های بدون شعله و دودزا، نیروی کافی برای انتقال ذرات دود به کاشف‌­های قرارگرفته در سقف‌­های بلند را ندارند. در آتش‌­سوزی دور از راهرو، تازمانی که آتش به­‌قدر کافی بزرگ نشود تا ذرات دود را به سقف راهرو برساند، کاشف­‌های دود واقع در راهرو واکنش نشان نمی­‌دهند. در این حالت، زمانی تشخیص رخ می­‌دهد که آتش خیلی بزرگ شده و گسترش یافته است؛ به­‌طوری­که کنترل و خاموش کردن آن توسط آتش‌­نشانی دشوار است. بنابراین اگر مالک ساختمان با هوشمندی حداقل سیستم اعلان حریق را مطابق مقررات ساختمان نصب نکرده باشد، برآورده کردن اهداف حفاظت در برابر حریق غیرممکن خواهد بود.

کاربر و طراح سیستم اعلان حریق باید قابلیت­های تشخیص کاشف‌­های انتخاب­ شده و محدودیت‌­های بالقوه در طراحی اعمالی توسط شکل ساختمان را در نظر بگیرند. موارد زیر برخی از نکاتی هستند که باید تأثیرشان در تشخیص و بهره ­برداری از سیستم اعلان حریق درنظر گرفته شود:

  • ارتفاع سقف
  • جریان هوا
  • انسداد سقف
  • محیط پیرامون (دما، رطوبت و غیره) فضای تحت حفاظت
  • نوع کاشف
  • منابع آب
  • زمان پاسخ­‌دهی آتش­‌نشانی
  • قابلیت‌­های آتش‌نشانی
  • سکونت
  • طراحی خروجی
  • نوع ساختمان
  • قابلیت‌­های ساکنان (تحرک، شنوایی و غیره)
  • سطوح نویز محیط
بازگشت به لیست

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.